Bệnh lây truyền qua đường tình dục: lây thế nào, vì sao thường không có dấu hiệu

Bệnh lây truyền qua đường tình dục là gì

Đây là nhóm bệnh do vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng gây ra, lây chủ yếu khi quan hệ tình dục qua âm đạo, hậu môn hoặc bằng miệng. Trong tài liệu y khoa bạn sẽ gặp hai tên viết tắt: STI là nhiễm trùng lây qua đường tình dục, còn STD là bệnh lây qua đường tình dục.

Khác biệt nằm ở chỗ: nhiễm là mầm bệnh đã vào cơ thể, còn bệnh là khi nó đã gây tổn thương hoặc triệu chứng. Rất nhiều người nhiễm từ lâu mà chưa bao giờ thấy mình “có bệnh”, nhưng họ vẫn lây được cho người khác.

Đây không phải chuyện hiếm. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi ngày trên thế giới có hơn một triệu ca mới nhiễm các bệnh lây qua đường tình dục chữa khỏi được ở người từ 15 đến 49 tuổi. Riêng năm 2020 có khoảng 374 triệu ca mới của bốn bệnh chlamydia, lậu, giang mai và trùng roi.

Bệnh lây qua những đường nào

Mầm bệnh sống trong tinh dịch, dịch âm đạo, máu, hoặc ngay trên vùng da và niêm mạc đang có tổn thương. Vì vậy đường lây không chỉ có một.

Những việc không làm lây bệnh

• Ôm, bắt tay
• Ăn chung mâm, uống chung ly với người nhiễm HIV hoặc viêm gan B
• Bơi chung hồ
• Ho, hắt hơi
• Muỗi đốt, với HIV

Vì sao phần lớn người bệnh không thấy gì

Hãy hình dung một tảng băng trôi. Những người có tiết dịch, vết loét hay nốt sùi là phần nổi, dễ thấy và cũng dễ đi khám nhất. Phần lớn còn lại nằm dưới mặt nước.

Phần nổi

Người có triệu chứng như tiết dịch, vết loét, nốt sùi, tiểu buốt. Đây là nhóm dễ nhận ra mình cần đi khám.

Phần chìm

Người không có triệu chứng. Vẫn mang mầm bệnh, vẫn lây cho bạn tình, vẫn có thể gặp biến chứng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, phần lớn ca nhiễm mới thuộc nhóm này.

Bệnh im lặng vì nhiều lý do:

• Triệu chứng tự hết. Vết loét đầu tiên của giang mai thường không đau và tự lành sau vài tuần, trong khi xoắn khuẩn vẫn tiếp tục âm thầm trong cơ thể.
• Triệu chứng quá nhẹ hoặc giống bệnh khác. Chlamydia và lậu ở nữ giới thường chỉ làm khí hư thay đổi chút ít, rất dễ nhầm với viêm nhiễm thông thường.
• Tổn thương nằm bên trong. Cổ tử cung, niệu đạo, hậu môn và họng là những nơi bạn không tự nhìn thấy.
• Virus có thể ở yên nhiều năm. HIV và viêm gan B có thể không gây triệu chứng gì suốt thời gian dài. Phần lớn người nhiễm HPV cũng không có dấu hiệu, dù một số chủng kéo dài có thể dẫn tới ung thư cổ tử cung.

Dấu hiệu nên để ý

Khi có triệu chứng, chúng thường xuất hiện ở vùng sinh dục, hậu môn hoặc miệng. Bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây sau một lần quan hệ không an toàn đều đáng đi khám, kể cả khi nó đã tự hết.

Ở cả nam và nữ

• Tiểu buốt, tiểu rắt
• Vết loét, mụn nước hoặc nốt sùi ở bộ phận sinh dục, hậu môn, miệng
• Ngứa, rát vùng kín
• Nổi hạch ở bẹn
• Phát ban không ngứa, nhất là ở lòng bàn tay và lòng bàn chân
• Sốt, mệt, đau họng, nổi hạch giống cảm cúm vài tuần sau lần quan hệ nguy cơ

Ở nữ giới

• Khí hư thay đổi màu, mùi hoặc nhiều hơn bình thường
• Ra máu sau quan hệ hoặc giữa hai kỳ kinh
• Đau khi quan hệ, đau bụng dưới

Ở nam giới

• Chảy mủ hoặc dịch bất thường ở đầu dương vật
• Đau hoặc sưng tinh hoàn

Để lâu không điều trị thì sao

• Vô sinh. Chlamydia và lậu không điều trị có thể gây viêm vùng chậu, tắc vòi trứng, thai ngoài tử cung ở nữ và viêm mào tinh hoàn ở nam.
• Ung thư. Một số chủng HPV gây ung thư cổ tử cung, hậu môn, dương vật và vùng hầu họng. Viêm gan B mạn tính có thể dẫn tới xơ gan và ung thư gan.
• Tổn thương tim mạch, thần kinh. Giang mai giai đoạn muộn có thể gây những tổn thương không hồi phục.
• Dễ nhiễm HIV hơn. Vết loét và tình trạng viêm ở vùng sinh dục khiến HIV xâm nhập dễ hơn.
• Lây sang con. Có thể gây sảy thai, thai chết lưu, sinh non, giang mai bẩm sinh, hoặc viêm mắt ở trẻ sơ sinh.

Có chữa khỏi được không

Câu trả lời tùy vào tác nhân gây bệnh.

• Nhóm do vi khuẩn và ký sinh trùng như lậu, chlamydia, giang mai, trùng roi: chữa khỏi được bằng thuốc đúng phác đồ. Khỏi rồi vẫn có thể mắc lại nếu tiếp xúc với mầm bệnh lần nữa.
• Nhóm do virus như herpes, HPV, HIV, viêm gan B: hiện chưa có thuốc loại bỏ hoàn toàn virus trong mọi trường hợp, nhưng điều trị giúp kiểm soát rất tốt. Người nhiễm HIV điều trị đều đặn, đạt tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện thì không lây cho bạn tình qua quan hệ tình dục.

Bài 8 bệnh lây qua đường tình dục thường gặp đi vào chi tiết từng bệnh.

Những hiểu lầm hay gặp

• “Chỉ người có nhiều bạn tình mới bị.” Một lần quan hệ không an toàn với người đang nhiễm là đủ.
• “Không thấy gì là không bị.” Như phần trên đã nói, phần lớn người nhiễm không có triệu chứng.
• “Quan hệ bằng miệng thì an toàn.” Nhiều bệnh vẫn lây qua đường này.
• “Rửa thật sạch ngay sau quan hệ là phòng được.” Thụt rửa không ngăn được mầm bệnh, lại còn làm mất cân bằng môi trường âm đạo.
• “Đã bị và chữa khỏi rồi thì không mắc lại.” Lậu, chlamydia và giang mai đều có thể mắc lại nhiều lần.
• “Bạn tình không có triệu chứng thì không cần khám.” Nếu một người được chẩn đoán, người kia cũng cần khám và điều trị, nếu không hai người sẽ lây qua lại.