8 bệnh lây qua đường tình dục thường gặp và dấu hiệu nhận biết

Chữa khỏi hay kiểm soát: hai nhóm cần phân biệt

Cách dễ nhất để hiểu nhóm bệnh này là chia theo tác nhân. Bệnh do vi khuẩn và ký sinh trùng thường chữa khỏi được bằng thuốc. Bệnh do virus thì hiện chủ yếu là kiểm soát, dù việc kiểm soát ngày nay đã rất hiệu quả. Bấm vào từng bệnh để đọc chi tiết.

Nhóm chữa khỏi được

Bốn bệnh dưới đây chữa khỏi được bằng thuốc đúng phác đồ. Có ba điều áp dụng cho cả bốn: uống hoặc tiêm đủ liệu trình, điều trị cả bạn tình, và khỏi rồi vẫn có thể mắc lại nếu tiếp xúc với mầm bệnh lần nữa.

Lậu

• Tác nhân: vi khuẩn lậu cầu Neisseria gonorrhoeae.
• Dấu hiệu: ở nam, thường xuất hiện trong vài ngày tới hai tuần sau quan hệ, với tiểu buốt và dương vật chảy mủ trắng, vàng hoặc xanh. Ở nữ, nhiều người không có triệu chứng hoặc chỉ thấy khí hư tăng, tiểu buốt, ra máu giữa kỳ kinh. Lậu cũng có thể ở họng và hậu môn.
• Nếu để lâu: viêm vùng chậu, vô sinh, thai ngoài tử cung ở nữ, viêm mào tinh hoàn ở nam. Trẻ sinh ra từ mẹ bị lậu có thể bị viêm mắt nặng.
• Điều trị: kháng sinh theo phác đồ do bác sĩ chỉ định. Vi khuẩn lậu đã kháng nhiều loại kháng sinh, nên tự mua thuốc uống rất dễ thất bại. Người bị lậu thường được xét nghiệm thêm chlamydia vì hai bệnh hay đi cùng nhau.

Chlamydia

• Tác nhân: vi khuẩn Chlamydia trachomatis.
• Dấu hiệu: phần lớn người nhiễm không có triệu chứng, nhất là nữ giới. Nếu có, nữ có thể thấy khí hư bất thường, tiểu buốt, ra máu sau quan hệ, đau bụng dưới. Nam có thể tiết dịch trong ở dương vật, tiểu buốt, đau tinh hoàn.
• Nếu để lâu: viêm vùng chậu, tắc vòi trứng, vô sinh và thai ngoài tử cung. Mẹ nhiễm có thể lây cho con lúc sinh, gây viêm mắt hoặc viêm phổi ở trẻ.
• Điều trị: kháng sinh, chữa khỏi được. Cần kiêng quan hệ trong thời gian điều trị theo dặn dò của bác sĩ, và bạn tình cũng phải điều trị.

Giang mai

• Tác nhân: xoắn khuẩn Treponema pallidum.
• Giai đoạn một: một vết loét gọi là săng, tròn, bờ gọn, nền cứng và thường không đau, xuất hiện ở chỗ tiếp xúc, thường khoảng ba tuần sau khi lây. Săng tự lành sau vài tuần nên rất dễ bị bỏ qua.
• Giai đoạn hai: vài tuần tới vài tháng sau, xuất hiện phát ban không ngứa, hay gặp ở lòng bàn tay và lòng bàn chân, có thể kèm sốt, nổi hạch, rụng tóc từng mảng.
• Giai đoạn tiềm ẩn và giai đoạn muộn: không còn triệu chứng nhưng xoắn khuẩn vẫn còn trong cơ thể. Nhiều năm sau, nếu không điều trị, có thể gây tổn thương tim mạch, thần kinh và mắt.
• Nếu mang thai: giang mai có thể lây sang thai nhi, gây sảy thai, thai chết lưu hoặc giang mai bẩm sinh. Đây là lý do phụ nữ mang thai được khuyến cáo xét nghiệm giang mai.
• Điều trị: chữa khỏi được bằng kháng sinh tiêm theo giai đoạn bệnh, sau đó xét nghiệm máu theo dõi. Tổn thương đã hình thành ở giai đoạn muộn có thể không hồi phục, vì vậy phát hiện sớm rất quan trọng.

Trùng roi

• Tác nhân: ký sinh trùng Trichomonas vaginalis.
• Dấu hiệu: nữ giới có thể thấy khí hư nhiều, màu vàng xanh, có bọt và mùi hôi, kèm ngứa rát, đau khi quan hệ. Nam giới thường không có triệu chứng, đôi khi tiểu buốt hoặc tiết dịch nhẹ.
• Nếu để lâu: tăng nguy cơ nhiễm HIV. Ở phụ nữ mang thai, bệnh có liên quan tới sinh non.
• Điều trị: thuốc uống theo chỉ định, chữa khỏi được. Bạn tình cần điều trị cùng lúc. Một số thuốc điều trị không được dùng chung với rượu bia, bác sĩ sẽ dặn cụ thể.

Nhóm cần kiểm soát lâu dài

Bốn bệnh dưới đây do virus. Hiện chưa có thuốc loại bỏ hoàn toàn virus trong mọi trường hợp, nhưng điều trị đúng giúp người bệnh sống khỏe và giảm mạnh khả năng lây. Hai trong số đó đã có vắc xin phòng bệnh.

Sùi mào gà

• Tác nhân: virus HPV, chủ yếu là các chủng 6 và 11. Các chủng này khác chủng HPV sống ở da gây mụn cóc phẳng ở mặt, mu tay, vốn không lây qua đường tình dục.
• Dấu hiệu: những nốt nhỏ, mềm, màu da hoặc hồng, có thể mọc thành cụm giống hoa súp lơ ở bộ phận sinh dục, hậu môn, đôi khi ở miệng họng. Thường không đau, có thể ngứa hoặc chảy máu khi cọ xát. Rất nhiều người nhiễm HPV không bao giờ mọc nốt sùi.
• Nếu để lâu: nốt sùi lan rộng và lây cho bạn tình. Riêng các chủng HPV nguy cơ cao như 16 và 18, vốn khác với chủng gây sùi, có liên quan tới ung thư cổ tử cung, hậu môn, dương vật và hầu họng.
• Điều trị: loại bỏ nốt sùi bằng đốt điện, laser, áp lạnh hoặc thuốc bôi theo chỉ định. Virus có thể vẫn còn nên sùi có thể mọc lại, cần tái khám. Vắc xin HPV phòng được các chủng phổ biến. Phụ nữ nên tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ.

Herpes sinh dục

• Tác nhân: virus Herpes simplex, chủ yếu là HSV-2, cũng có thể là HSV-1 lây qua quan hệ bằng miệng.
• Dấu hiệu: cảm giác ngứa, rát rồi mọc chùm mụn nước nhỏ, vỡ ra thành những vết loét nông rất đau. Lần đầu có thể kèm sốt, đau mỏi người, nổi hạch bẹn, tiểu đau. Sau đó bệnh hay tái phát, thường nhẹ hơn, nhất là khi mệt hoặc căng thẳng.
• Nếu để lâu: ở người khỏe mạnh bệnh ít nguy hiểm tới tính mạng nhưng tái phát gây khó chịu kéo dài và làm tăng nguy cơ nhiễm HIV. Lây cho trẻ lúc sinh có thể gây bệnh rất nặng.
• Điều trị: thuốc kháng virus giúp vết loét lành nhanh hơn, giảm số đợt tái phát và giảm khả năng lây. Cần biết virus vẫn có thể lây ngay cả khi không có vết loét.

HIV

• Tác nhân: virus gây suy giảm miễn dịch ở người.
• Dấu hiệu: vài tuần sau khi nhiễm, một số người sốt, đau họng, nổi ban, nổi hạch giống cảm cúm, nhiều người khác không thấy gì. Sau đó có thể nhiều năm không có triệu chứng trong khi virus âm thầm làm suy yếu hệ miễn dịch.
• Nếu để lâu: không điều trị thì bệnh tiến tới giai đoạn AIDS, người bệnh dễ mắc những nhiễm trùng cơ hội nặng.
• Điều trị: thuốc kháng virus uống hằng ngày giúp người nhiễm sống khỏe, gần như người bình thường. Khi tải lượng virus giảm dưới ngưỡng phát hiện thì không lây cho bạn tình qua quan hệ tình dục.
• Dự phòng: có thuốc dự phòng trước phơi nhiễm cho người có nguy cơ cao, và thuốc dự phòng sau phơi nhiễm cần bắt đầu càng sớm càng tốt, trong vòng 72 giờ.

Viêm gan B

• Tác nhân: virus viêm gan B, lây qua máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con.
• Dấu hiệu: phần lớn không có triệu chứng. Một số người mệt, chán ăn, buồn nôn, vàng da, nước tiểu sẫm màu.
• Nếu để lâu: viêm gan mạn tính, xơ gan, ung thư gan.
• Điều trị: nhiều trường hợp chỉ cần theo dõi định kỳ, một số cần thuốc kháng virus dài hạn do bác sĩ chuyên khoa gan chỉ định. Vắc xin viêm gan B an toàn và phòng bệnh rất hiệu quả.

Ngoài tám bệnh trên còn một số bệnh ít gặp hơn cũng có thể lây qua tiếp xúc gần gũi, như rận mu, ghẻ, u mềm lây và nhiễm Mycoplasma genitalium.

Vì sao không thể tự đoán mình bị bệnh gì

Đọc tới đây bạn sẽ thấy nhiều bệnh có dấu hiệu chồng lên nhau. Tiểu buốt có thể là lậu, chlamydia, trùng roi, hoặc chỉ là viêm đường tiết niệu. Vết loét có thể là giang mai, herpes, hoặc một tổn thương không liên quan tới tình dục. Khí hư bất thường có thể do trùng roi, nhưng cũng có thể do nấm.

• Một người có thể mắc nhiều bệnh cùng lúc. Lậu và chlamydia hay đi cùng nhau. Người có một bệnh lây qua đường tình dục cũng dễ nhiễm thêm bệnh khác, trong đó có HIV.
• Thuốc cho bệnh này không chữa được bệnh kia. Thuốc trị nấm không có tác dụng với lậu, kháng sinh không có tác dụng với herpes.
• Tự dùng thuốc trước khi khám có thể làm dấu hiệu mờ đi, khiến bác sĩ khó chẩn đoán và xét nghiệm kém chính xác.