Trang chủ › Kiến thức về da › Xét nghiệm và phòng ngừa
Sức khỏe tình dục
Xét nghiệm bệnh lây qua đường tình dục: khi nào nên làm, làm gì và cách phòng
Vì phần lớn bệnh lây qua đường tình dục không có dấu hiệu, xét nghiệm là cách duy nhất để biết chắc. Nhưng làm quá sớm thì kết quả âm tính chưa đáng tin. Bài này nói rõ ai nên xét nghiệm, làm vào lúc nào, và những cách phòng bệnh thật sự có tác dụng.
Ai nên xét nghiệm
Không cần đợi có triệu chứng. Bạn nên xét nghiệm nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
- Có dấu hiệu bất thường ở vùng sinh dục, hậu môn hoặc miệng, kể cả khi đã tự hết
- Quan hệ không dùng bao cao su với bạn tình mới hoặc chưa rõ tình trạng sức khỏe
- Bạn tình được chẩn đoán mắc bệnh lây qua đường tình dục
- Có nhiều bạn tình, hoặc bạn tình có nhiều bạn tình
- Dùng chung kim tiêm, xăm hoặc xỏ khuyên ở nơi không bảo đảm vô trùng
- Chuẩn bị kết hôn, chuẩn bị có thai hoặc đang mang thai
- Từng bị xâm hại tình dục
Người thường xuyên có bạn tình mới nên hỏi bác sĩ về lịch xét nghiệm định kỳ, kể cả khi mọi thứ có vẻ bình thường.
Xét nghiệm những gì
Không có một xét nghiệm duy nhất cho tất cả. Mỗi bệnh cần loại mẫu riêng, và bác sĩ sẽ chọn dựa trên câu chuyện của bạn: quan hệ theo đường nào, cách đây bao lâu, đang có dấu hiệu gì.
| Bệnh | Mẫu thường dùng | Cần biết |
|---|---|---|
| Chlamydia, lậu | Nước tiểu đầu dòng, hoặc dịch lấy ở bộ phận sinh dục, họng, hậu môn | Lấy mẫu đúng vị trí đã quan hệ, vì nhiễm ở họng hay hậu môn sẽ không lộ ra trong mẫu nước tiểu. |
| Trùng roi | Dịch âm đạo hoặc nước tiểu | Thường làm cùng lúc với lậu và chlamydia. |
| Giang mai | Máu | Sau khi đã khỏi, một số loại xét nghiệm giang mai vẫn dương tính suốt đời, nên cần bác sĩ đọc kết quả. |
| HIV | Máu | Kết quả sàng lọc dương tính phải được khẳng định bằng xét nghiệm tiếp theo trước khi kết luận. |
| Viêm gan B | Máu | Nên kiểm tra cả khả năng miễn dịch để biết có cần tiêm vắc xin không. |
| Herpes | Dịch từ vết loét | Chính xác nhất khi lấy mẫu lúc đang có tổn thương. |
| Sùi mào gà | Bác sĩ khám trực tiếp | Phụ nữ được tầm soát HPV nguy cơ cao cùng xét nghiệm cổ tử cung. |
Sau bao lâu thì xét nghiệm chính xác
Sau khi lây, mầm bệnh cần thời gian để nhân lên, hoặc cơ thể cần thời gian để tạo ra kháng thể đủ nhiều cho xét nghiệm phát hiện. Khoảng thời gian này gọi là thời gian cửa sổ. Xét nghiệm trong lúc đó có thể cho kết quả âm tính dù bạn đã nhiễm.
Khám và lấy mẫu khi đang có tổn thương.
Thời gian thực tế tùy vào loại xét nghiệm. Nếu bạn lo lắng, bác sĩ có thể cho làm ngay một lần rồi hẹn làm lại đúng mốc, thay vì bắt bạn chờ trong bất an.
Thuốc dự phòng sau phơi nhiễm HIV cần bắt đầu càng sớm càng tốt, muộn nhất trong vòng 72 giờ. Hãy tới ngay cơ sở điều trị HIV hoặc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật của tỉnh để được tư vấn, rồi mới tính tới xét nghiệm theo mốc ở trên.
Chuẩn bị trước khi đi xét nghiệm
- Nhịn tiểu khoảng 1 đến 2 giờ trước khi lấy mẫu nước tiểu, để mẫu đủ mầm bệnh cho xét nghiệm.
- Không thụt rửa âm đạo trong 24 giờ trước khi khám.
- Đang có vết loét thì đừng bôi thuốc lên trước khi khám, để bác sĩ còn lấy được mẫu.
- Báo với bác sĩ những thuốc đã tự dùng, nhất là kháng sinh, vì chúng có thể làm sai kết quả.
- Nhớ mốc thời gian của lần quan hệ nguy cơ, để bác sĩ chọn đúng xét nghiệm và đúng thời điểm.
- Nữ giới nên tránh những ngày hành kinh nếu cần lấy dịch âm đạo, khi có thể sắp xếp được.
Khi nhận kết quả
Nếu kết quả dương tính:
- Bình tĩnh. Phần lớn các bệnh này chữa khỏi được hoặc kiểm soát rất tốt.
- Điều trị đủ liệu trình, không tự ngưng khi thấy đỡ.
- Báo cho bạn tình để cùng đi khám. Nếu chỉ một người điều trị, bệnh sẽ lây qua lại.
- Kiêng quan hệ tình dục cho tới khi bác sĩ xác nhận là đã có thể.
- Tái khám và xét nghiệm lại đúng hẹn để chắc chắn bệnh đã khỏi hoặc đang được kiểm soát.
Nếu kết quả âm tính, hãy hỏi bác sĩ xem bạn đã làm sau thời gian cửa sổ chưa, và có cần làm lại không.
Những cách phòng bệnh thật sự có tác dụng
Mỗi lần, từ đầu tới cuối, cả khi quan hệ bằng miệng và hậu môn. Bao cao su giảm mạnh nguy cơ, nhưng không che hết vùng da có thể lây herpes, HPV và giang mai.
Phòng được các chủng HPV gây sùi mào gà và phần lớn ung thư cổ tử cung. Hỏi bác sĩ về độ tuổi và lịch tiêm phù hợp với bạn.
Xét nghiệm trước để biết đã có miễn dịch chưa. Vắc xin viêm gan B an toàn và phòng bệnh rất hiệu quả.
Dành cho người có nguy cơ cao, uống theo chỉ định và được theo dõi tại cơ sở điều trị.
Trước khi bắt đầu một mối quan hệ mới, cả hai cùng xét nghiệm là cách chủ động và tôn trọng nhau nhất.
Kim tiêm, dao cạo, bàn chải đánh răng, dụng cụ xăm và xỏ khuyên đều có thể mang virus viêm gan B và HIV.
Thụt rửa sau quan hệ, xuất tinh ra ngoài, dùng thuốc tránh thai, hoặc tự uống kháng sinh trước và sau khi quan hệ đều không ngăn được bệnh lây qua đường tình dục. Tự uống kháng sinh còn làm vi khuẩn kháng thuốc nhanh hơn.
Khi mang thai
HIV, giang mai và viêm gan B đều có thể lây từ mẹ sang con. Tin tốt là nếu phát hiện sớm, việc can thiệp đúng giúp giảm mạnh nguy cơ đứa trẻ bị lây. Vì vậy phụ nữ mang thai được khuyến cáo xét nghiệm cả ba bệnh này, càng sớm trong thai kỳ càng tốt.
Bác sĩ Lâm Thị Mỹ Linh từng được Bộ Y tế chứng nhận hoàn thành khóa tập huấn giảng viên tuyến tỉnh về dự phòng lây truyền HIV, viêm gan B và giang mai từ mẹ sang con. Xem chứng chỉ chuyên môn của bác sĩ.
- Nghi phơi nhiễm HIV trong 72 giờ qua
- Có vết loét, nốt sùi, chảy mủ hoặc tiểu buốt
- Bạn tình vừa có kết quả dương tính
- Đang mang thai mà chưa xét nghiệm HIV, giang mai và viêm gan B
Xét nghiệm đúng lúc quan trọng không kém xét nghiệm đúng loại. Làm quá sớm có thể cho bạn một kết quả âm tính sai. Còn phòng bệnh thì dựa vào những thứ đơn giản mà hiệu quả: bao cao su, vắc xin và xét nghiệm cùng bạn tình.
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Sexually transmitted infections (STIs), fact sheet, cập nhật ngày 10 tháng 9 năm 2025.
- Vinmec. Tất cả những điều cần biết về bệnh lây qua đường tình dục.
- Wikipedia tiếng Việt. Bệnh lây truyền qua đường tình dục.