Mụn cóc phẳng (mụn cơm phẳng): nhận biết, lây lan và cách điều trị

Bạn đang ở tình huống nào?

Mụn cóc phẳng là gì

Mụn cóc phẳng (tên y khoa là verruca plana) là những nốt sần nhỏ, dẹt, gần cùng màu da, hay mọc ở mặt, mu tay và cẳng chân. Bệnh do một số típ virus HPV chuyên sống ở da gây ra, chủ yếu là típ 3 và típ 10 (típ ở đây nghĩa là chủng virus). Bệnh lành tính và không phải tiền ung thư. Tên gọi khác là mụn cơm phẳng, hạt cơm phẳng, nhiều nơi gọi là hột cơm.

HPV là tên chung của cả một họ virus có hơn trăm típ. Típ gây mụn cóc phẳng thuộc nhóm nguy cơ thấp, khác típ gây sùi mào gà ở vùng kín và khác các típ nguy cơ cao liên quan ung thư. Nghe chữ HPV, bạn không cần hoảng hay thấy xấu hổ.

Virus lọt vào qua những vết trầy li ti, như vết dao cạo hay vết gãi, rồi ở lại lớp da ngoài cùng. Ở đó nó thúc tế bào sinh sôi nhanh hơn bình thường, tạo ra một mảng dày hơn da xung quanh một chút, giống một miếng vá nhỏ. Virus chỉ nằm ở lớp nông, không vào máu, không đi sâu vào cơ thể, và nốt cũng không có rễ nào bên dưới.

Dấu hiệu nhận biết mụn cóc phẳng

Mụn cóc phẳng là những sẩn nhỏ cỡ 1 đến 5 mm, mặt trên phẳng như bị cắt ngang, nhẵn hoặc hơi ráp, hình tròn hay có góc cạnh. Nốt thường mọc nhiều, từ vài nốt tới vài chục nốt, có chỗ rải rác, có chỗ tụ thành đám. Phần lớn không đau, không ngứa, hoặc chỉ hơi ngứa.

Chỗ hay gặp là trán, thái dương, sát chân tóc, gò má, quanh miệng, vùng râu, mu bàn tay, ngón tay và cẳng chân. Nam giới hay bị ở vùng râu và tóc mai. Nữ giới hay bị ở cẳng chân, chỗ thường cạo lông.

Trên da người Việt, nốt thường rất khó thấy

Trên da trắng, nốt hay có màu hồng. Trên da người Việt, nốt thường cùng màu da, vàng nhạt hoặc nâu nhạt, nên nhìn thẳng dưới đèn trần rất dễ bỏ sót. Nhiều người tưởng đó là lỗ chân lông to, mụn cám hay tàn nhang. Nốt hiện rõ hơn khi chiếu đèn nghiêng, hoặc khi lướt tay qua thấy gợn nhẹ.

Dấu hiệu gợi ý mạnh nhất: nốt mọc thành hàng

Nếu thấy vài nốt nối nhau thành một đường thẳng, đúng chỗ bạn hay cạo hay từng gãi, mụn cóc phẳng là khả năng đầu tiên cần nghĩ tới, dù lichen phẳng hay u mềm lây cũng có thể mọc theo vệt như vậy. Bác sĩ gọi đây là hiện tượng Koebner giả, tức tự lây theo vết trầy: virus bị kéo theo vết cạo, vết gãi, và vài tuần sau nốt mới mọc dọc đúng vết đó. Đây là dấu hiệu bạn tự nhận ra được, và cũng là lời nhắc rằng lưỡi dao, móng tay chính là thứ làm bệnh lan.

Nguyên nhân gây mụn cóc phẳng, ai dễ bị

Nguyên nhân gây mụn cóc phẳng là virus HPV típ da lọt vào qua một vết trầy, trong lúc sức đề kháng tại chỗ chưa kịp nhận ra nó. Những gì làm da trầy xước thường xuyên, hay làm miễn dịch yếu đi, đều làm dễ bị hơn.

Ở phòng khám, ca hay gặp ở người lớn là nốt ở thái dương, tóc mai và vùng râu, những chỗ được cạo đều đặn. Dao dùng chung mà không thay lưỡi có thể mang virus từ người này sang người khác. Khi cạo mặt hay cạo viền tóc ở tiệm, bạn nên mang dao riêng hoặc nhờ thợ thay lưỡi mới.

Mụn cóc phẳng có lây không

Có lây, nhưng không dễ lây như cảm cúm. Virus truyền qua tiếp xúc da trực tiếp và qua đồ dùng chung. Nhiều người sống cùng nhà, ôm hôn nhau hằng ngày mà không bị, vì miễn dịch của họ khống chế được virus.

Đường lây quan trọng nhất lại là từ chính bạn: nốt ở thái dương theo lưỡi dao sang má, nốt ở mu tay theo móng tay sang cẳng tay. Vì vậy ngưng nặn, ngưng gãi và đổi cách cạo quan trọng không kém việc điều trị. Từ lúc nhiễm tới lúc thấy nốt có thể mất vài tuần đến vài tháng, nên nốt mới vẫn có thể hiện ra sau khi đã trị xong.

Với trẻ đi học, bệnh có thể lây trong lớp nhưng không cần nghỉ học hay cách ly. Cắt móng tay ngắn, dặn con không gãi, không nặn và cho con dùng khăn riêng là đủ.

Không phải bệnh lây qua đường tình dục

Chữ HPV làm nhiều người lo mình mắc bệnh xã hội. Típ HPV gây mụn cóc phẳng khác típ gây sùi mào gà ở vùng kín. Nốt phẳng ở mặt, mu tay hay cẳng chân không phải bệnh lây qua đường tình dục và không nói lên điều gì về đời sống riêng của bạn. Còn nốt ở vùng sinh dục hay hậu môn là chuyện khác, cần khám riêng.

Mụn cóc phẳng dễ nhầm với những gì

Nhiều loại nốt nhỏ trên mặt trông na ná nhau, mà mỗi loại xử lý một khác. Bảng dưới đây giúp bạn định hướng, còn chẩn đoán vẫn cần bác sĩ soi kỹ.

Nhiều người tưởng đây là mụn ẩn rồi tự nặn hay nhờ lấy nhân. Khác với mụn trứng cá, mụn cóc phẳng không có nhân bên trong, nặn không ra gì mà chỉ làm trầy da và đưa virus sang chỗ mới.

Nốt ngả nâu ở gò má, thái dương cũng hay bị gọi là tàn nhang hay nám da. Nám và tàn nhang là đốm màu phẳng lì, sờ không thấy gì. Mụn cóc phẳng thì hơi gồ lên, lướt tay qua thấy gợn. Còn mụn cóc thường ở tay chân thì khác hẳn: nốt gồ cao, sần sùi như bông cải.

Bác sĩ chẩn đoán mụn cóc phẳng thế nào

Phần lớn trường hợp, bác sĩ chẩn đoán được bằng cách nhìn và soi da, tức dùng kính phóng đại có đèn để xem cấu trúc từng nốt. Ở người từ khoảng 30 tuổi trở lên, khá nhiều nốt trông giống mụn cóc phẳng mà khi đem xét nghiệm thì hóa ra là dày sừng da dầu, bệnh xử lý khác và không tự lui. Khi vẫn chưa chắc, hoặc có nốt trông bất thường, bác sĩ có thể lấy một mẩu da nhỏ đi xét nghiệm.

Mụn cóc phẳng có tự hết không, có nguy hiểm không

Mụn cóc phẳng có thể tự hết. Nhiều ca tự lui sau vài tháng đến vài năm, trẻ em thường nhanh hơn người lớn. Bệnh không nguy hiểm tới sức khỏe, cái phiền chính là nốt nằm ở mặt.

Nói cho đúng về con số: với mụn cóc nói chung ở trẻ em, khoảng 2 trên 3 ca tự hết trong vòng 2 năm. Riêng mụn cóc phẳng và riêng người lớn thì chưa có con số chắc chắn, chỉ biết người lớn thường lâu khỏi hơn trẻ. Vì vậy theo dõi, chưa can thiệp là một lựa chọn hợp lệ, nhất là với trẻ nhỏ và người chỉ có vài nốt.

Cái giá của việc chờ nằm ở vùng hay cạo và hay trang điểm. Ở đó nốt có thể lan thêm trong lúc chờ, và càng nhiều nốt thì về sau càng mất công. Chờ thì phải chờ đúng cách: không nặn, không cạo qua nốt, và đi khám lại khi thấy lan.

Nốt đồng loạt đỏ lên, ngứa: có khi là sắp lặn

Khi cơ thể bắt đầu nhận ra virus, đôi khi tất cả các nốt cùng đỏ lên, hơi sưng và ngứa trong cùng một đợt. Sau đó vài tuần, các nốt thường xẹp dần rồi biến mất, dù không phải lần nào cũng lặn hết. Gặp cảnh này bạn không cần hoảng và đừng bôi đắp thêm gì. Vẫn nên cho bác sĩ xem để chắc đó không phải kích ứng do thuốc hay nhiễm trùng.

Cách trị mụn cóc phẳng, nhất là trên mặt

Không có một cách trị mụn cóc phẳng nào hợp cho mọi người. Bác sĩ chọn dựa trên vị trí nốt, số lượng nốt, tuổi, màu da và việc bạn có đang mang thai hay không. Với mụn cóc phẳng trên mặt, hướng thường đi là nhẹ tay trước, vì các cách phá hủy nốt dễ để thâm và sẹo ở đúng chỗ người ta nhìn thấy nhất.

Cũng cần nói thật: phần lớn các cách trị mụn cóc phẳng mới được nghiên cứu trên số ít người, và chưa có cách nào được chứng minh là hơn hẳn. Chọn cách nào là quyết định chung giữa bạn và bác sĩ.

Thuốc bôi: chậm nhưng nhẹ tay

Thuốc bôi thường là lựa chọn đầu tay khi nốt ở mặt và mọc nhiều. Nhóm hay dùng nhất là retinoid bôi, một dẫn xuất vitamin A giúp lớp sừng bong đều và điều hòa tế bào da. Bác sĩ có thể phối hợp thêm kem làm bong sừng nhóm axit nồng độ thấp, hoặc chuyển sang thuốc bôi điều hòa miễn dịch khi nốt dai dẳng. Retinoid bôi và thuốc điều hòa miễn dịch là thuốc kê đơn, cần bác sĩ chọn và hẹn tái khám. Kem axit cũng nên dùng theo chỉ định của bác sĩ, vì bôi chung với retinoid rất dễ kích ứng.

Điều nên biết trước để khỏi bất ngờ: vài tuần đầu da thường đỏ, khô, bong và hơi rát. Đó là phản ứng đã tính trước, chưa chắc là dị ứng. Đỏ, khô, bong nhẹ thì cứ bôi tiếp theo hẹn, đừng vội bỏ giữa chừng. Còn nếu rát nhiều, trợt da, chảy dịch hay sưng thì tạm ngưng bôi và báo bác sĩ ngay, để bác sĩ xem rồi hướng dẫn giảm số lần bôi hay đổi thuốc. Da đang bôi thuốc nhạy nắng hơn, và kích ứng mạnh trên da sẫm màu dễ để thâm, nên chống nắng là một phần của điều trị.

Đốt điện, laser CO2, áp lạnh: nhanh hơn nhưng dễ thâm

Các thủ thuật này bỏ nốt ngay trong buổi làm, hợp khi nốt ít hoặc đã dai dẳng. Trước khi đốt hay chiếu laser, bác sĩ ủ tê hoặc gây tê nên cảm giác thường chỉ là châm chích, rát nhẹ. Chỗ làm đóng mày mỏng, bong sau khoảng 5 đến 10 ngày, rồi hồng hoặc thâm thêm một thời gian.

Trên da người Việt, thâm sau viêm là tác dụng phụ hay gặp nhất, thường kéo dài vài tuần đến vài tháng. Đốt quá sâu dễ để sẹo lõm, nên với nốt dẹt ở mặt, làm nông và chia buổi an toàn hơn cố làm một lần cho sạch. Áp lạnh bằng nitơ lỏng thì dễ để lại đốm trắng mất màu trên da sẫm, có khi không hồi lại, nên ít được chọn cho mặt.

Không phải cách nào trong bảng cũng làm được ở tuyến phòng khám. Sau khi khám, bác sĩ sẽ cho biết cách nào làm được tại đây và cách nào cần gửi lên tuyến chuyên sâu.

Có trị dứt được không, vì sao trị rồi vẫn mọc lại

Nhiều người trị xong thì sạch nốt, nhưng không ai hứa trước được là nốt sẽ không mọc lại. Lý do là mọi cách trị chỉ loại bỏ được những nốt đang nhìn thấy. Virus vẫn có thể nằm ở vùng da trông bình thường xung quanh, cộng thêm những nốt còn quá nhỏ chưa hiện ra. Vì vậy nốt mới có thể mọc sau vài tuần đến vài tháng, có khi ngay trên vết đốt, nhất là khi bạn vẫn cạo, gãi vùng đó.

Mọc lại không có nghĩa là trị sai hay bệnh nặng lên. Cách xử lý đúng là tái khám sớm khi thấy nốt mới, lúc nó còn nhỏ, và giữ những thói quen ở phần chăm sóc bên dưới để hạn chế lây lại.

Kết quả trông đợi được tới đâu

• Mục tiêu là sạch hoặc giảm rõ số nốt, ngừng lan và không để sẹo. Ở mặt, không thâm lâu, không sẹo quan trọng hơn sạch thật nhanh.
• Thuốc bôi thường cần 4 đến 6 tuần mới thấy nốt mờ. Sau đốt hay laser, nốt mất khi mày bong, còn chỗ làm có thể thâm thêm vài tuần đến vài tháng.
• Thường phải làm nhiều lần để xử lý nốt sót và nốt mới mọc. Nơi nào hứa sạch sau một buổi thì bạn nên cẩn thận.

Trị mụn cóc phẳng tại nhà: những cách nên bỏ

Ở nhà, việc nên làm là giữ cho nốt khỏi lan, còn tự tẩy nốt trên mặt bằng hóa chất hay mẹo dân gian thì dễ bỏng, để sẹo hơn là khỏi. Những cách dưới đây đều có một logic nghe rất hợp lý: nốt nhỏ thì chấm cho khô, có mụn thì nặn cho sạch. Vấn đề là logic đó không đúng với một bệnh do virus nằm trên cả vùng da quanh nốt.

Chăm sóc tại nhà và phòng ngừa lây lan

Những việc bạn làm mỗi ngày quyết định nốt có lan thêm hay không, dù đang trị hay đang chờ tự lui.

Hiện chưa có vắc xin phòng mụn cóc phẳng. Vắc xin HPV đang có nhắm vào các típ gây sùi mào gà và ung thư, khác típ gây bệnh này. Vì vậy phòng ngừa vẫn dựa vào những thói quen dưới đây.

Trang điểm che nốt vẫn được, miễn là dùng cọ và bông phấn riêng, giữ sạch, và không đánh lên chỗ vừa đốt còn mày. Người da khô hay đang bị chàm thì dưỡng ẩm đều và trị cho ổn, vì da lành lặn thì virus khó vào hơn.

Sau khi đốt hoặc laser

Giữ chỗ làm khô sạch theo dặn dò, để mày tự bong, không cạy và chưa trang điểm lên đó. Khi vết còn hở thì chưa tắm biển, chưa xuống hồ bơi, để tránh nhiễm trùng.

Sau đốt, laser hay áp lạnh, vùng da vừa làm rất dễ thâm, nhất là dưới nắng Ninh Hòa. Vì vậy chống nắng kỹ trong vài tháng đầu quyết định nhiều tới việc chỗ đó có để lại vết nâu hay không. Người làm biển, làm muối, làm đồng khó tránh nắng thì nên nói trước với bác sĩ để chọn thời điểm và cách làm cho hợp.

Khi nào nên đi khám

Ở người lớn tuổi hay làm việc ngoài nắng, một nốt khác thường cần được bác sĩ xem để loại trừ tổn thương do nắng và ung thư da. Phần lớn các trường hợp vẫn là lành tính. Mụn cóc phẳng lan rộng ở người lớn đôi khi là dấu hiệu sức đề kháng đang yếu, nên bác sĩ có thể hỏi thêm về sức khỏe chung. Đó là hỏi để không bỏ sót, không có nghĩa là bạn đang mắc bệnh nặng.

Tại Happy Life, bác sĩ chuyên khoa da liễu soi kỹ từng nốt dưới đèn, hỏi chuyện cạo râu, nặn mụn và những gì bạn đã tự bôi. Sau đó bác sĩ mới cùng bạn chọn bôi thuốc, làm thủ thuật hay chỉ theo dõi. Mụn cóc nằm trong nhóm bệnh phòng khám khám và điều trị thường ngày, còn cách nào làm được ngay tại đây thì bác sĩ nói rõ sau khi khám.

Phí khám và tư vấn là 50.000đ. Chi phí điều trị tùy số nốt và cách làm, bác sĩ báo rõ sau buổi khám, trước khi bạn quyết định. Bạn có thể xem trước bảng giá các dịch vụ của phòng khám, và hoàn toàn có thể ra về với lời giải thích rõ ràng về nốt của mình mà chưa làm gì thêm.

Câu hỏi thường gặp về mụn cóc phẳng

Mụn cóc phẳng có lây không?

Có, nhưng không dễ lây như cảm cúm. Virus truyền qua tiếp xúc da trực tiếp và qua đồ dùng chung như dao cạo, khăn mặt, cọ trang điểm. Lây nhiều nhất là từ chính nốt của bạn sang chỗ khác khi nặn, gãi hay cạo. Nhiều người tiếp xúc mà không bị, vì miễn dịch của họ khống chế được virus. Bạn không cần tách chén bát hay tránh ôm con, chỉ cần dùng khăn, dao cạo riêng và đừng gãi.

Mụn cóc phẳng có tự hết không, bao lâu thì hết?

Có thể tự hết, nhưng không ai đoán trước được là bao lâu. Nhiều ca tự lui sau vài tháng đến vài năm, trẻ em thường nhanh hơn người lớn. Với mụn cóc nói chung ở trẻ em, khoảng 2 trên 3 ca tự hết trong vòng 2 năm, còn riêng mụn cóc phẳng và ở người lớn thì chưa có con số chắc chắn. Trong lúc chờ, nốt vẫn có thể lan theo vết cạo, vết gãi, nên chờ cũng phải chờ đúng cách.

Mụn cóc phẳng có nguy hiểm, có thành ung thư không?

Không nguy hiểm, mụn cóc phẳng thông thường không phải tiền ung thư và cũng không phải sùi mào gà. Mụn cóc phẳng do các típ HPV sống ở da gây ra, khác típ gây sùi mào gà ở vùng kín và khác các típ liên quan ung thư. Vì vậy đây không phải bệnh lây qua đường tình dục. Phiền nhất là chuyện thẩm mỹ khi nốt mọc ở mặt. Chỉ khi một nốt to nhanh, chảy máu, loét, đổi màu, hoặc rất hiếm là nốt phẳng lan khắp người từ nhỏ, thì mới cần bác sĩ xem kỹ và theo dõi riêng.

Mụn cóc phẳng bôi thuốc gì?

Mụn cóc phẳng thường được bôi retinoid, đôi khi là thuốc điều hòa miễn dịch tại chỗ, và cả hai đều là thuốc kê đơn cần bác sĩ chọn, hẹn tái khám. Không có kem bán sẵn nào diệt được virus, còn thuốc chấm mụn cóc dành cho tay chân thì dễ làm bỏng da mặt. Thuốc bôi thường làm da đỏ, khô, bong trong vài tuần đầu, đó là phản ứng đã biết trước chứ chưa chắc là dị ứng. Nếu đang mang thai hoặc định có thai, hãy nói với bác sĩ vì vài nhóm thuốc phải tránh.

Mụn cóc phẳng có phòng được không, tiêm vắc xin HPV có tác dụng không?

Phòng được phần nào bằng thói quen, còn vắc xin HPV hiện có thì không nhắm vào bệnh này. Vắc xin phòng các típ gây sùi mào gà và ung thư, khác típ gây mụn cóc phẳng, nên vẫn có ích cho mục đích đó nhưng không phải cách phòng bệnh này. Cách phòng thật là dùng khăn, dao cạo riêng, không nặn, không gãi và không cạo qua vùng có nốt. Cạo mặt ở tiệm thì nhờ thợ thay lưỡi mới, còn trang điểm thì dùng cọ, bông phấn riêng.

Đốt laser mụn cóc phẳng có để sẹo, có mọc lại không?

Có thể để thâm, ít khi để sẹo nếu làm nông và đúng cách, và có thể mọc lại. Trên da người Việt, chỗ đốt thường hồng rồi thâm vài tuần đến vài tháng, nhạt nhanh hơn nếu chống nắng kỹ, còn đốt quá sâu thì dễ để sẹo lõm. Đốt chỉ bỏ được nốt đang thấy, virus ở vùng da quanh đó vẫn có thể làm mọc nốt mới. Vì vậy hãy tái khám ngay khi thấy nốt mới, lúc nó còn nhỏ và dễ xử lý.

Trẻ bị mụn cóc phẳng bôi gì, có cần nghỉ học không?

Trẻ không cần nghỉ học, và đừng tự bôi gì khi bác sĩ chưa xem. Nhiều trẻ chỉ cần theo dõi, còn nếu cần bôi thì bác sĩ chọn thuốc và cách bôi hợp với tuổi, vì da trẻ mỏng, rất dễ bỏng với thuốc của người lớn hay thuốc chấm mụn cóc. Bệnh có lây nhưng không dễ, trẻ vẫn chơi với bạn bình thường. Ở nhà, cắt móng tay ngắn, dặn con không gãi, không nặn, không cắn móng và dùng khăn riêng. Nốt lan nhanh hay mọc gần mắt thì nên cho bác sĩ xem.

Bị mụn cóc phẳng kiêng gì?

Không cần kiêng món ăn nào, thứ cần kiêng là nắng lên chỗ vừa điều trị và thói quen đưa tay lên cạy, gãi. Không có thức ăn nào làm mụn cóc phẳng mọc thêm hay lan nhanh, kể cả hải sản, thịt bò, rau muống hay đồ nếp. Sau khi đốt hay laser cũng vậy, ăn uống đủ chất giúp da mau lành hơn là kiêng khem.

Khám mụn cóc phẳng ở Ninh Hòa ở đâu?

Phòng khám Da liễu Thẩm mỹ Happy Life ở 12 Nguyễn Huệ, phường Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa, mở cửa từ 9h đến 19h tất cả các ngày, phí khám và tư vấn 50.000đ. Gọi 0922.756.768 để hỏi trước cho khỏi phải chờ. Bác sĩ sẽ soi kỹ để chắc đó là mụn cóc phẳng rồi mới bàn cách trị và báo chi phí. Nên mang theo ảnh lúc nốt mới mọc, các thuốc hay kem đã tự bôi, và kể cho bác sĩ thói quen cạo râu, cạo lông của bạn.