Trang chủ › Kiến thức về da › Nổi mề đay (mày đay)
Dị ứng da
Nổi mề đay (mày đay): nhận biết, xử trí và khi nào cần đi khám
Nổi mề đay là khi da bỗng nổi những mảng sưng đỏ, ngứa, lặn chỗ này rồi nổi chỗ khác. Trong sách y khoa, bệnh có tên là mày đay. Khoảng 1 trong 5 người từng bị ít nhất một lần. Phần lớn các đợt sẽ qua, nhưng có vài dấu hiệu phải gọi cấp cứu ngay, và có những thói quen quen thuộc lại khiến bệnh dây dưa. Bài này giúp bạn tách bạch việc nên làm và việc nên bỏ.
Nổi mề đay là gì: nhận biết bằng “quy tắc 24 giờ”
Trong da có những tế bào canh gác gọi là tế bào mast. Khi bị kích hoạt, chúng giải phóng histamin làm da sưng thành mảng và rất ngứa. Tình trạng này còn được gọi là mày đay, mề đai, nổi mẩn ngứa hay phát ban dị ứng.
Sẩn phù và phù mạch khác nhau thế nào
- Sẩn phù hay gặp nhất: nốt hoặc mảng gồ, bờ rõ, đỏ hoặc hồng, rất ngứa, có khi nối thành vòng cung. Trên da ngăm, nốt có thể không đỏ rõ.
- Phù mạch là sưng sâu hơn ở mí mắt, môi, bàn tay, bàn chân, căng tức hơn là ngứa, có khi tới 3 ngày mới xẹp.
Mỗi nốt mề đay thường chỉ tồn tại khoảng 30 phút đến 24 giờ rồi lặn hẳn, không bong vảy, không để lại thâm. Mẩn “kéo dài cả tuần” thật ra là nốt mới nối tiếp nốt cũ.
Mề đay cấp và mạn tính: mốc 6 tuần
Bác sĩ tính theo cả đợt bệnh. Từ 6 tuần trở xuống là mề đay cấp, dạng hay gặp, nhiều khi vài ngày là yên. Kéo dài trên 6 tuần là mề đay mạn tính.
Tự kiểm tra tại nhà
- Ấn nhẹ lên nốt. Mề đay nhạt màu khi ấn. Nốt đỏ tím không mất màu, nhất là kèm sốt, cần đi cấp cứu ngay.
- Khoanh bút quanh một nốt. Sau 24 giờ chỗ khoanh đã sạch trơn thì rất giống mề đay. Nốt vẫn còn, đau rát hơn ngứa hoặc để lại vết bầm thì nên đi khám.
Vì sao bị nổi mề đay
Ai cũng hỏi “tại ăn gì?”. Thật ra nhiều người, nhất là khi bệnh kéo dài, không có một thủ phạm duy nhất để tìm.
Mề đay cấp: các yếu tố hay gặp
- Nhiễm virus, vi khuẩn như cảm cúm, viêm họng, sốt siêu vi, rất hay gặp ở trẻ.
- Thức ăn như tôm, cua, trứng, sữa, đậu phộng. Nếu đúng do thức ăn, mẩn thường nổi trong vòng vài phút đến khoảng 2 giờ sau khi ăn.
- Thuốc, gồm một số kháng sinh, thuốc giảm đau kháng viêm và thuốc không rõ thành phần.
- Côn trùng đốt như ong, kiến lửa.
Mề đay mạn tính tự phát
Mẩn tự nổi mà không cần gì kích thích. Ở nhiều người, nguyên nhân nằm bên trong: hệ miễn dịch tự kích hoạt tế bào mast. Vì thế đi tìm “món kiêng” thường vô ích, việc cần làm là kiểm soát bệnh bằng thuốc theo đơn.
Mề đay do yếu tố vật lý
Mề đay do lạnh: vì sao mùa mưa ở Ninh Hòa dễ nổi hơn
Mùa mưa ở Khánh Hòa thường từ khoảng tháng 9 đến tháng 12. Dầm mưa đi xe máy, đồ ướt dính người, gió lùa là lúc mề đay do lạnh nổi nhiều nhất, nhiều người lại tưởng mình “trúng gió”.
Mẩn nổi ở vùng da vừa gặp lạnh, thường sau vài phút, rõ nhất khi da ấm lại, rồi lặn sau khoảng 1 đến 2 giờ. Uống nước đá có thể làm sưng môi, họng.
Nguy hiểm nhất là xuống nước lạnh
Tắm biển, tắm sông ngày mưa gió khiến cả cơ thể gặp lạnh cùng lúc. Người bệnh có thể tụt huyết áp, ngất ngay dưới nước và đuối nước. Từng nổi mẩn khi gặp lạnh thì đừng xuống nước một mình, và hỏi bác sĩ trước khi đi bơi.
Phòng ngừa trong mùa mưa
Loại có tay, che kín cả chân.
Về tới nơi thì lau khô, thay đồ ngay.
Tắm nước ấm vừa, hạn chế nước đá.
Cạo, chà xát làm trầy da và nổi thêm.
Khi cần, bác sĩ sẽ chỉ định nghiệm pháp viên đá hoặc giới thiệu nơi làm. Đừng tự thử ở nhà. Ở nhiều người, bệnh nhẹ dần sau vài tháng đến vài năm.
Nổi mề đay có nguy hiểm không, khi nào phải gọi cấp cứu
Phần lớn mề đay khó chịu nhưng không nguy hiểm. Nó thành cấp cứu khi là một phần của phản vệ, phản ứng dị ứng nặng có thể ảnh hưởng đường thở, tim mạch chỉ trong vài phút.
Dấu hiệu phải gọi 115 ngay
Gọi 115 hoặc tới ngay cơ sở cấp cứu gần nhất khi nổi mẩn, sưng phù kèm bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây. Đừng chờ xem có tự hết không, đừng hẹn tới phòng khám da liễu.
- Khó thở, thở rít, khò khè, tức ngực
- Sưng môi, lưỡi, họng, khàn tiếng, nuốt vướng
- Choáng váng, vã mồ hôi lạnh, ngất hoặc lơ mơ
- Nôn nhiều, đau bụng quặn cùng lúc với nổi mẩn
- Mẩn lan nhanh khắp người ngay sau khi tiêm thuốc, uống thuốc mới, ăn món lạ hoặc bị ong đốt
Để người bệnh nằm, kê chân cao. Khó thở thì cho ngồi dựa, nôn thì cho nằm nghiêng. Không để người bệnh tự đứng dậy đi lại, không tự lái xe, không cho ăn uống. Ai được kê sẵn bút tiêm adrenalin thì dùng ngay theo hướng dẫn.
Chưa tới mức đó thì xem khung Khi nào nên đi khám.
Xử trí nổi mề đay tại nhà trong lúc chờ khám
Nên làm
- Chườm mát bằng khăn sạch thấm nước, không áp đá trực tiếp lên da. Riêng mề đay do lạnh thì không chườm.
- Tắm nhanh bằng nước ấm vừa, lau khô bằng cách thấm nhẹ.
- Mặc đồ cotton rộng, cắt ngắn móng tay, nhất là cho trẻ.
- Tránh ngay thứ vừa nghi: món ăn lạ, thuốc mới, nước lạnh. Thuốc đang trị bệnh khác thì hỏi bác sĩ trước khi ngưng.
Không nên
- Gãi, chà xát. Gãi làm nổi thêm, trầy da, dễ nhiễm trùng.
- Bôi kem trộn hay thuốc bôi không rõ thành phần.
- Tự uống, tự tiêm thuốc có corticoid, kể cả “thuốc gói” hứa hết ngay.
- Tự mua thuốc chống ngứa cho trẻ, bà bầu, người phải lái xe khi chưa hỏi bác sĩ.
Chụp ảnh và ghi nhật ký mẩn ngứa
Giờ nổi, giờ lặn. Đã ăn, uống, dùng thuốc gì trước đó, kể cả thuốc nam. Có dầm mưa, tắm lạnh, vận động mạnh hay căng thẳng không. Ghi 1 đến 2 tuần thường đủ thấy quy luật.
Điều trị mề đay theo chỉ định bác sĩ: vì sao không nên tự mua thuốc
Kháng histamin là thuốc nền tảng
Nhóm kháng histamin thế hệ mới, ít gây buồn ngủ, là lựa chọn đầu tiên. Bác sĩ chọn loại và liều theo tuổi, cân nặng, công việc, thai kỳ. Tự phối nhiều loại cùng lúc không giúp nhanh hơn mà dễ gây tác dụng phụ.
Mề đay mạn tính: uống đều, tái khám, giảm dần
Nốt lặn là ngưng thuốc, vài hôm nổi lại, lại mua thuốc. Vòng lặp này khiến bệnh tưởng như không dứt. Thuốc cần uống đều theo đơn kể cả hôm không nổi, và bác sĩ chỉ giảm liều dần khi bệnh đã yên nhiều tháng.
Corticoid chỉ dùng ngắn ngày khi thật cần
Corticoid làm nốt lặn rất nhanh, nên chuyện “tiêm một mũi là hết” được truyền tai nhau. Thực tế corticoid chỉ dùng một đợt ngắn khi đợt cấp nặng, theo chỉ định bác sĩ. Dùng lặp lại dễ gây tăng đường huyết, tăng huyết áp, loãng xương, loét dạ dày, suy tuyến thượng thận, trong khi mề đay vẫn quay lại. Xem thêm bài da nhiễm corticoid.
Khám, xét nghiệm và chuyển tuyến
Mề đay cấp thường không cần xét nghiệm. Mề đay mạn tính thường chỉ cần vài xét nghiệm máu cơ bản, bác sĩ sẽ chỉ định hoặc giới thiệu nơi làm. Ca khó được giới thiệu lên tuyến chuyên sâu, nơi có thuốc sinh học dạng tiêm.
Mang theo khi đi khám
- Ảnh nốt lúc đang nổi
- Tên thuốc đang dùng
- Nhật ký mẩn ngứa
- Đơn thuốc cũ
Tại Happy Life, bác sĩ chuyên khoa da liễu xem da, xem ảnh, nói rõ dạng mề đay, cách dùng thuốc và hẹn tái khám để chỉnh thuốc. Chi phí xem ở bảng giá.
Nổi mề đay kiêng gì: kiêng đúng, bỏ kiêng sai
Nguyên tắc: chỉ kiêng thứ đã có bằng chứng liên quan tới chính bạn, qua nhật ký hoặc đánh giá của bác sĩ. Ngoài ra nên tránh:
Nhóm không steroid, gồm cả aspirin, ibuprofen, làm mề đay mạn tính bùng lên ở không ít người. Hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Dễ nổi thêm, ngứa hơn.
Hay làm bệnh bùng lên.
Mặc đồ rộng, chườm mát thay vì gãi.
Kiêng sai và mẹo dân gian nên bỏ
| Hay nghe | Thực tế | Nên làm |
|---|---|---|
| Kiêng tắm | Tắm giúp làm sạch mồ hôi, bụi trên da | Tắm nhanh bằng nước ấm vừa |
| Kiêng gió, ủ thật ấm | Chỉ mề đay do lạnh mới cần tránh gió lạnh. Ủ quá ấm dễ nổi thêm | Mặc vừa đủ ấm, phòng thoáng |
| Kiêng sạch hải sản, thịt bò, trứng | Mề đay mạn tính rất hiếm khi do thức ăn | Chỉ kiêng món đã xác định |
| Tắm lá, xoa rượu gừng, dầu gió | Chà xát làm nổi thêm, dễ viêm da tiếp xúc, nhiễm trùng | Chườm mát, để da yên |
| Uống thuốc giải độc gan | Mề đay không do “nóng gan”, “máu độc” | Đi khám để dùng đúng thuốc |
Bữa cơm Ninh Hòa nhiều tôm, cua, mực nên hải sản hay bị đổ tội. Chỉ nên nghi một món khi mẩn nổi trong vòng vài phút đến 2 giờ sau khi ăn, dù mới một lần. Món đã nghi thì tạm ngưng tới khi đi khám, đừng ăn lại để thử vì lần sau có thể nặng hơn. Không có mối liên hệ ấy thì đừng kiêng sạch.
Mề đay ở trẻ em: vài điều cần nhớ nhanh
Mề đay cấp khá hay gặp ở trẻ, thường sau một đợt cảm, sốt do virus. Nhiều khi không tìm ra nguyên nhân, và mẩn tự lui sau vài ngày đến vài tuần. Cách lần ra thủ phạm theo giờ con nổi, bệnh dễ nhầm, thuốc chống ngứa, dấu hiệu phản vệ ở trẻ nhỏ và chuyện tiêm chủng có trong bài riêng về nổi mề đay ở trẻ em.
Gọi 115 hoặc đưa trẻ tới ngay cơ sở cấp cứu nếu trẻ khó thở, khò khè, khàn tiếng, sưng lưỡi, sưng môi kèm chảy dãi hay khó nuốt, li bì, nôn nhiều, hoặc có nốt đỏ tím không mất màu khi ấn kèm sốt. Chỉ sưng mí mắt, môi mà trẻ vẫn chơi, thở và nuốt bình thường thì ở cạnh con theo dõi sát và đưa đi khám.
Không cho trẻ uống thuốc của người lớn, vì thuốc và liều phải tính theo tuổi, cân nặng. Không tắm lá, đắp lá, không kiêng ăn tràn lan.
Phân biệt mề đay với viêm da tiếp xúc, viêm da cơ địa và kiến ba khoang
Điểm khác quan trọng nhất của mề đay là nốt nổi nhanh, lặn nhanh, không để lại dấu.
| Bệnh | Nhận biết | Diễn tiến |
|---|---|---|
| Mề đay | Sẩn phù gồ, bờ rõ, ở bất kỳ đâu, hay đổi chỗ | Mỗi nốt lặn trong 24 giờ, không thâm |
| Viêm da tiếp xúc dị ứng | Nổi chậm 1 đến 3 ngày sau tiếp xúc, có mụn nước, rỉ dịch, chủ yếu ở chỗ đã chạm | Kéo dài nhiều ngày |
| Viêm da cơ địa | Da khô, dày, ngứa từng đợt từ nhỏ, ở má, nếp khuỷu, khoeo chân | Mạn tính, lúc nặng lúc nhẹ |
| Kiến ba khoang | Vệt đỏ rát theo đường quệt, có mụn nước, mụn mủ | Khoảng 1 đến 2 tuần, dễ thâm |
Bài viêm da dị ứng tiếp xúc giúp tìm thủ phạm, bài viêm da do kiến ba khoang hướng dẫn xử trí từ đầu, bài viêm da cơ địa dành cho da khô ngứa từng đợt.
Câu hỏi thường gặp về nổi mề đay
Nổi mề đay có lây không?
Không. Mề đay là phản ứng của chính cơ thể, không do vi trùng, nên ngủ chung hay dùng chung khăn không làm lây. Cả nhà cùng nổi ngứa sau một bữa cá ngừ, cá thu thường là ngộ độc do cá ôi sinh histamin chứ hiếm khi cả nhà cùng dị ứng một món, còn nổi sau khi cùng dầm mưa thì có thể do gặp lạnh. Trẻ nổi sau cảm sốt thì virus gây cảm có thể lây, còn nốt mề đay thì không.
Nổi mề đay bao lâu thì khỏi, có tự hết không?
Mỗi nốt thường lặn trong vòng 24 giờ. Cả đợt mề đay cấp thường qua sau vài ngày đến vài tuần, nhiều người tự hết. Mẩn không đỡ sau khoảng 2 ngày, cứ nổi đi nổi lại hoặc kéo dài quá 6 tuần thì nên đi khám.
Mề đay mạn tính có chữa khỏi được không?
Bệnh thường lui dần theo thời gian. Ở nhiều người, mề đay mạn tính hết sau vài tháng đến vài năm, nhưng có người kéo dài lâu hơn. Phần lớn người bệnh kiểm soát được triệu chứng khi uống thuốc đều theo đơn và tái khám đúng hẹn. Điều cần tránh là tự dùng corticoid cho nốt lặn nhanh.
Bà bầu bị nổi mề đay có sao không?
Bản thân nốt mề đay thường không gây hại cho thai. Điều cần cẩn thận là thuốc, vì nhiều thuốc uống, thuốc bôi và thuốc nam không phù hợp khi mang thai hay cho con bú. Vài bệnh da riêng của thai kỳ cũng trông giống mề đay. Hãy đi khám thay vì tự mua thuốc, và gọi 115 ngay nếu khó thở, sưng môi.
Khám mề đay ở Ninh Hòa ở đâu?
Bạn có thể khám tại Phòng khám Da liễu Thẩm mỹ Happy Life, 12 Nguyễn Huệ, phường Ninh Hòa, mở cửa 9h đến 19h mỗi ngày. Khám và tư vấn 50.000đ, gọi 0922.756.768 để hỏi trước. Có dấu hiệu phản vệ thì gọi 115, đừng tới phòng khám.
- Mẩn không đỡ sau khoảng 2 ngày hoặc cứ lặn rồi lại nổi
- Kéo dài trên 6 tuần
- Nốt nằm yên quá 24 giờ, để lại vết bầm, vết thâm
- Kèm sốt, đau khớp, mệt mỏi kéo dài
- Hay sưng môi, mí mắt mà không có nốt ngứa, nhất là khi đang uống thuốc huyết áp nhóm ức chế men chuyển
- Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú
- Đã nhiều lần tự dùng thuốc gói, thuốc tiêm không rõ thành phần
Mỗi nốt mề đay thường lặn trong 24 giờ và phần lớn các đợt rồi sẽ qua. Hãy nhớ dấu hiệu phản vệ để gọi 115 kịp lúc, chụp ảnh nốt đang nổi, kiêng đúng thứ, và dùng thuốc theo đơn thay vì tìm một mũi tiêm cho nhanh.