Trang chủ › Kiến thức về da › Viêm da dị ứng tiếp xúc
Dị ứng da
Viêm da dị ứng tiếp xúc: nhận biết, tìm đúng thủ phạm và xử trí
Da bỗng đỏ, ngứa, nổi mụn nước đúng chỗ đeo đồng hồ, chỗ thoa kem mới hay dọc chân tóc sau lần nhuộm. Nhiều người gọi chung là viêm da dị ứng. Bài này nói về viêm da tiếp xúc dị ứng, tức da bị viêm vì hệ miễn dịch phản ứng với một chất đã chạm vào nó. Hiểu vì sao bệnh đến chậm và thủ phạm hay nấp ở đâu, bạn sẽ biết cách cho da lành và hạn chế bị lại.
Viêm da dị ứng tiếp xúc là gì, vì sao dùng lâu năm vẫn bị
Viêm da tiếp xúc dị ứng, còn gọi là chàm tiếp xúc dị ứng, xảy ra khi hệ miễn dịch đã “ghi nhớ” một chất rồi gây viêm mỗi lần chất đó chạm vào da. Bệnh không lây, và chỉ người đã mẫn cảm với chất đó mới bị.
Có người cũng gọi viêm da cơ địa là viêm da dị ứng, nhưng đó là bệnh khác: thường có từ nhỏ và bùng từng đợt dù không chạm gì lạ. Mày đay (mề đay) cũng khác, vì mỗi sẩn phù tự lặn trong vòng 24 giờ.
Mẫn cảm trước, bùng phát sau
Lần đầu tiếp xúc, cơ thể chỉ nhận diện và ghi nhớ chất lạ. Với chất gây dị ứng mạnh, việc này thường mất khoảng 1 đến 2 tuần. Với chất yếu như hương liệu, có khi phải nhiều năm. Từ đó, mỗi lần gặp lại, da sẽ viêm sau khoảng 1 đến 3 ngày và có thể nặng thêm vài hôm.
Vì vậy chiếc đồng hồ đeo yên ổn nhiều năm vẫn có thể bỗng dưng gây dị ứng. Cơ thể thường nhớ chất đó rất lâu, nhiều khi suốt đời.
Phản ứng đến chậm nên người ta hay nghi thứ vừa dùng sáng nay, trong khi thủ phạm đã chạm vào da từ vài hôm trước. Khi da vừa nổi, hãy ghi lại mọi thứ đã chạm vào vùng da đó trong 3 ngày trước: mỹ phẩm, thuốc bôi, cao dán, trang sức, găng tay, quần áo mới.
Những thủ phạm hay gặp trong đồ dùng hằng ngày
Hàng nghìn chất có thể gây bệnh, nhưng phần lớn ca rơi vào vài nhóm quen thuộc, đứng đầu là niken và hương liệu.
Ninh Hòa nắng nóng, ra mồ hôi nhiều, nên vết ngứa do niken ở cổ tay, dưới rốn hay nặng hơn vào mùa hè.
Tinh dầu và chiết xuất thảo dược đều có thể gây dị ứng. Nhãn “hypoallergenic” không đi kèm tiêu chuẩn kiểm định bắt buộc. Thứ bạn cần đọc là bảng thành phần.
Dấu hiệu viêm da tiếp xúc dị ứng và vị trí gợi ý thủ phạm
Triệu chứng nổi bật là ngứa, thường ngứa nhiều. Hình ảnh trên da đổi theo giai đoạn.
- Cấp: da đỏ, sưng, nổi mụn nước li ti, vỡ ra rỉ dịch rồi đóng mày. Mí mắt, mặt có thể sưng phù rõ.
- Bán cấp: mụn nước khô đi, da đỏ nhạt, khô, bong vảy mịn.
- Mạn: tiếp xúc kéo dài làm da dày, thô ráp, nứt nẻ, sẫm màu. Trên da người Việt, vết viêm hay ngả nâu, tím sẫm và dễ để lại thâm.
Nhiều người thấy đỡ là quay lại dùng món đồ cũ, và vết viêm bùng lại. Da đang lành như trong ảnh vẫn cần dưỡng ẩm đều và che nắng.
Nhìn vị trí đoán thủ phạm
| Vị trí viêm | Hay nghi tới |
|---|---|
| Dái tai, cổ tay, dưới rốn | Bông tai, dây đồng hồ, khuy quần jean, khóa thắt lưng |
| Mí mắt, mặt, cổ | Mỹ phẩm, nước hoa, sơn móng tay do tay chạm lên mặt |
| Da đầu, trán, vành tai | Thuốc nhuộm tóc, dầu gội, thuốc uốn duỗi |
| Bàn tay, cẳng tay | Găng cao su, xi măng, chất tẩy rửa, hóa chất theo nghề |
| Mu bàn chân | Quai dép, giày da, ủng cao su |
| Đúng hình miếng dán | Băng keo cá nhân, cao dán giảm đau |
Vì sao vết viêm có vẻ lan
Vết viêm “chạy” sang chỗ khác thường do chất đó còn dính trên tay, quần áo, khăn, không phải do dịch mụn nước. Khi viêm nặng, cơ thể đôi khi nổi thêm ban ở vùng xa.
Phân biệt viêm da tiếp xúc kích ứng, dị ứng, viêm da cơ địa và mày đay
Viêm da tiếp xúc kích ứng gặp nhiều hơn loại dị ứng. Chất đủ mạnh hoặc tiếp xúc đủ lâu thì ai cũng có thể bị, như tay ngâm nước rửa chén cả ngày. Hai loại có thể cùng có mặt. Ở da mặt, chồng nhiều serum, acid, retinoid cũng gây kích ứng theo cách này, dạng nhiều người gọi là viêm da cơ địa do mỹ phẩm.
| Bệnh | Xuất hiện | Cảm giác | Đặc điểm |
|---|---|---|---|
| Tiếp xúc dị ứng | Chậm, 1 đến 3 ngày sau tiếp xúc | Ngứa là chính | Có thể lan ra ngoài vùng chạm |
| Tiếp xúc kích ứng | Nhanh nếu chất mạnh, từ từ nếu chạm lặp lại nhiều ngày | Rát, xót hơn ngứa | Gọn trong vùng chạm |
| Viêm da cơ địa | Thường có từ nhỏ, bùng từng đợt | Ngứa nhiều về đêm | Da khô, dày ở nếp khuỷu, khoeo chân |
| Mày đay | Vài phút đến vài giờ | Ngứa | Sẩn phù đổi chỗ, mỗi nốt lặn trong 24 giờ |
Vết kiến ba khoang mùa mưa cũng là kích ứng do độc tố, ai dính cũng có thể bị. Nấm da, ghẻ, vảy nến đôi khi trông na ná, nên bảng này không thay được việc khám. Móng bong, da quanh móng đỏ ngứa sau khi làm sơn gel cũng hay bị tưởng là nấm móng.
Bác sĩ chẩn đoán viêm da dị ứng thế nào, ai cần test áp
Hỏi kỹ, khám kỹ
Phần lớn ca được chẩn đoán qua hỏi và khám: bạn làm nghề gì, gần đây dùng gì mới, nổi ở đâu trước, sau bao lâu, đã bôi thuốc gì. Tại Happy Life, bác sĩ chuyên khoa da liễu dành thời gian cho phần hỏi này, vì đây thường là chỗ lần ra thủ phạm.
Test áp là gì, ai cần làm
Test áp (patch test) là dán các chất thử chuẩn lên lưng trong 48 giờ, đọc kết quả lúc gỡ và thêm ít nhất một lần nữa, thường vào ngày thứ 3 hoặc thứ 4. Không phải ai cũng cần. Bác sĩ cân nhắc khi viêm tái đi tái lại, nghi do nghề nghiệp, kéo dài ở tay, mí mắt, hoặc không đỡ dù điều trị đúng.
Khi thật sự cần, bác sĩ sẽ giới thiệu nơi làm và dặn cách chuẩn bị, như ngưng bôi corticoid lên lưng khoảng 1 tuần trước khi dán.
Đi khám nên mang theo gì
Mang theo khi đi khám
- Mỹ phẩm, dầu gội đang dùng
- Thuốc, kem đã tự bôi
- Trang sức, găng tay nghi ngờ
- Ảnh lúc da nặng nhất
- Nhật ký 72 giờ
Đừng tự bôi corticoid mạnh hay kem trộn trước ngày khám, vì chúng dễ che mất hình ảnh thật của bệnh.
Viêm da tiếp xúc bôi thuốc gì, bao lâu thì khỏi
Gốc của điều trị là tránh đúng thủ phạm. Thuốc dập viêm, giảm ngứa, nhưng da còn chạm chất đó thì vết viêm còn quay lại.
Thuốc theo chỉ định của bác sĩ
- Corticoid bôi là thuốc chính. Loại thuốc và thời gian bôi tùy vùng da: mặt, mí mắt, bẹn khác hẳn bàn tay, bàn chân.
- Thuốc bôi không chứa corticoid, như nhóm ức chế calcineurin, cho vùng da mỏng hoặc khi cần bôi lâu.
- Corticoid uống đợt ngắn khi viêm nặng, lan rộng. Bác sĩ sẽ dặn cách giảm dần, vì ngưng sớm hay ngưng đột ngột dễ bùng lại.
- Kháng histamin chỉ dịu ngứa phần nào. Kháng sinh khi có nhiễm khuẩn.
Kem trộn, thuốc “đặc trị” hay thuốc gói không rõ thành phần thường chứa corticoid mạnh không rõ liều. Dùng lâu dễ làm da mỏng, giãn mạch, nhiễm nấm và bùng nặng khi ngưng. Một số kem kháng sinh, kem chống ngứa có thuốc tê lại chính là thủ phạm. Đọc thêm bài da nhiễm corticoid.
Bao lâu thì khỏi
Tránh được thủ phạm và dùng thuốc đúng thì ngứa thường dịu sau vài ngày, nhưng da thường cần 2 đến 4 tuần mới lành hẳn, lâu hơn nếu viêm nặng. Bệnh thường không để lại sẹo, trừ khi gãi trầy sâu hay nhiễm trùng. Vết thâm có thể mất vài tháng mới mờ, và mờ nhanh hơn nếu bạn chống nắng kỹ.
Chăm sóc tại nhà, kiêng gì và mẹo dân gian nên bỏ
Rửa vùng da bằng nước sạch và sữa rửa dịu nhẹ. Giặt quần áo, găng dính chất lạ.
Gạc sạch thấm nước mát hoặc nước muối sinh lý, vài lần mỗi ngày.
Khi da khô, bong vảy. Tạm ngưng các mỹ phẩm khác.
Cắt ngắn móng, mặc đồ cotton rộng, che nắng vùng da đang lành.
Có cần kiêng ăn không?
Không cần kiêng hải sản, thịt bò hay đồ nếp, vì bệnh do thứ chạm vào da gây ra. Rất ít ca đặc biệt cần điều chỉnh ăn uống, khi đó bác sĩ sẽ dặn.
Mẹo dân gian và hiểu lầm nên bỏ
| Hay nghe | Thực tế |
|---|---|
| Đắp lá, chanh, kem đánh răng, xát muối cho mau khô | Gây rát thêm, đưa chất lạ lên da đang tổn thương, dễ nhiễm trùng |
| Xoa dầu gió cho đỡ ngứa | Tinh dầu, hương liệu có thể làm viêm nặng thêm |
| Đang viêm thì kiêng tắm | Tắm nhanh bằng nước mát giúp rửa trôi chất còn bám. Chỉ tránh nước nóng, chà mạnh |
Phòng tái phát và cách thử sản phẩm mới
Đọc nhãn, thay đồ dùng
Biết mình dị ứng chất nào thì lưu tên lại, đọc bảng thành phần trước khi mua và tránh cả những chất gần giống mà bác sĩ dặn.
- Dị ứng niken: chọn trang sức titan, thép không gỉ loại dùng trong y tế hoặc nhựa, dây đồng hồ bằng vải. Có thể dán miếng che lên mặt trong khuy quần jean.
- Dị ứng hương liệu: chọn sản phẩm không hương liệu, ít thành phần.
- Dị ứng cao su: đổi sang găng vinyl hoặc loại bác sĩ gợi ý.
Thử sản phẩm mới đúng cách
Thoa một ít kem mới lên vùng da cỡ đồng xu ở mặt trong cẳng tay, 2 lần mỗi ngày, liên tục khoảng 1 tuần. Đỏ, ngứa thì ngưng hẳn. Thuốc nhuộm tóc phải thử theo hướng dẫn trên hộp ít nhất 48 giờ trước mỗi lần nhuộm. Đã từng dị ứng thuốc nhuộm thì đừng tự thử lại, và tránh xăm henna đen.
Bảo hộ theo nghề
Khi nào cần đi cấp cứu, khi nào nên đi khám sớm
Dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay
Gọi 115 hoặc tới ngay cơ sở cấp cứu gần nhất khi có một trong các dấu hiệu sau, nhất là sau nhuộm tóc, dùng thuốc hay tiếp xúc hóa chất:
- Sưng môi, lưỡi, họng, khàn tiếng, nuốt vướng
- Khó thở, thở rít, khò khè, tức ngực
- Choáng váng, vã mồ hôi, ngất hoặc lơ mơ
Đây là phản ứng dị ứng tức thì, có thể là phản vệ, không còn là viêm da đơn thuần. Không tự lái xe tới viện, không tự uống thuốc lạ trong lúc chờ.
Dấu hiệu nên gặp bác sĩ da liễu sớm
- Sưng nhiều ở mặt, mí mắt, hoặc viêm ở mắt, miệng, vùng sinh dục
- Lan nhanh ra nhiều vùng, mụn nước to, trợt loét, rỉ dịch nhiều
- Có mủ, đóng mày vàng, sưng nóng đau tăng dần hoặc sốt
- Tự chăm sóc khoảng 1 tuần không đỡ, hoặc cứ hết lại bị, nhất là viêm ở tay do công việc
- Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người có bệnh nền
- Đã tự bôi corticoid hay kem trộn, ngưng thì da bùng nặng hơn
Câu hỏi thường gặp về viêm da dị ứng tiếp xúc
Viêm da tiếp xúc có lây không?
Không. Đây là phản ứng của chính làn da bạn với một chất cụ thể, không do vi trùng nên không truyền sang người khác. Dịch trong mụn nước cũng không làm bệnh lan. Người thân chỉ bị khi chính họ chạm phải chất đó và cơ thể họ cũng đã mẫn cảm với nó.
Viêm da tiếp xúc dị ứng bao lâu thì khỏi, có tự khỏi không?
Tránh được thủ phạm thì ca nhẹ có thể tự dịu, ngứa thường giảm sau vài ngày, nhưng da thường cần 2 đến 4 tuần mới lành hẳn. Còn tiếp xúc thì bệnh còn kéo dài và tái lại. Ngứa nhiều, lan rộng hay nổi ở mặt thì nên đi khám để được dùng thuốc đúng loại.
Viêm da dị ứng kiêng ăn gì?
Với viêm da tiếp xúc dị ứng, thủ phạm là thứ chạm vào da chứ không phải món ăn, nên bạn không cần kiêng hải sản, thịt bò, trứng hay đồ nếp. Thứ cần kiêng là chất đã gây dị ứng cho bạn, cùng thói quen gãi, đắp lá, tự bôi thuốc không rõ thành phần.
Dị ứng thuốc nhuộm tóc bị sưng mặt phải làm sao?
Nếu sưng môi, lưỡi, họng, khó thở hay choáng, hãy gọi 115 hoặc tới cơ sở cấp cứu gần nhất ngay. Nếu chỉ đỏ, ngứa, sưng ở da đầu, trán, mí mắt, hãy gội sạch thuốc bằng nước ấm rồi đi khám sớm. Sau lần này, đừng tự nhuộm lại khi chưa hỏi bác sĩ, vì nhiều loại thuốc nhuộm khác cũng chứa chất tương tự.
Khám viêm da dị ứng ở Ninh Hòa ở đâu?
Phòng khám Da liễu Thẩm mỹ Happy Life ở 12 Nguyễn Huệ, phường Ninh Hòa, mở cửa từ 9h đến 19h tất cả các ngày, phí khám và tư vấn 50.000đ. Gọi 0922.756.768 để hỏi trước. Nên mang theo món đồ nghi ngờ và các loại kem đã bôi. Khó thở, sưng môi thì gọi 115.
Viêm da tiếp xúc dị ứng không lây, không do ăn uống, và thường đến sau 1 đến 3 ngày. Hãy nghĩ lại mọi thứ đã chạm vào da trong 3 ngày trước. Tìm và tránh đúng chất đó là gốc để da lành và hạn chế tái phát. Thuốc chỉ hỗ trợ, và phải dùng theo chỉ định của bác sĩ.