Nhiễm nấm da (hắc lào, lác đồng tiền): nhận biết, lây ra sao và vì sao hay tái phát

Bạn đang ở tình huống nào?

Hắc lào, lác đồng tiền là gì: một bệnh, nhiều tên gọi

Hắc lào, lác, lác đồng tiền đều là tên dân gian của nhiễm nấm da, cụ thể là nấm sợi. Loại nấm này sống bằng chất sừng, tức lớp da chết ngoài cùng, sợi tóc và móng. Ở người khỏe, nó chỉ ở trên bề mặt, không đi vào máu hay nội tạng.

Hãy hình dung đám lửa đốt rạ ngoài đồng sau mùa gặt. Lửa cháy ở vòng ngoài và lan dần ra, còn phía trong chỉ là tro đã nguội. Nấm da cũng ăn dần ra phía ngoài, phần bên trong da đã phản ứng và dọn bớt nấm nên nhạt hơn. Bờ đỏ gồ có vảy chính là chỗ nấm đang sống mạnh nhất, nên khi cần soi nấm, bác sĩ cạo vảy ở đúng bờ này.

Nấm mọc ở đâu thì được gọi theo chỗ đó:

Dấu hiệu và hình ảnh hắc lào, lác đồng tiền

Dấu hiệu dễ nhận nhất là một mảng đỏ hình tròn hay bầu dục, bờ đỏ gồ lên và có vảy, ngứa, lan dần ra ngoài trong khi phần giữa nhạt đi. Mảng thường lệch một bên, không đối xứng.

• Lúc mới bị: thường khoảng 4 ngày đến 2 tuần sau khi dính nguồn nấm, nổi một nốt hay một mảng nhỏ đỏ, hơi gồ, có vảy, ngứa.
• Sau vài ngày đến vài tuần: mảng lan thành vòng, thường rộng 1 đến 5 cm. Bờ đỏ gồ có vảy, đôi khi có mụn nước hay mụn mủ nhỏ li ti ở bờ. Nhiều mảng có thể nhập lại thành hình vòng cung.
• Để lâu: da dày lên, thâm, trầy xước vì gãi. Gãi nhiều có thể nhiễm trùng thêm: sưng đau, có mủ, chảy dịch vàng.

Ngứa tăng rõ khi đổ mồ hôi và về đêm. Nhiều người ngứa tới mất ngủ, gãi ở chỗ đông người mà ngượng, và đó là cảm giác thật của bệnh chứ không phải do bạn quá nhạy cảm.

Trên da người Việt, màu đỏ của nấm thường ngả nâu tím hoặc thâm chứ không đỏ tươi như ảnh trong sách, phần giữa cũng hay thâm chứ không sáng. Bù lại, vảy ở bờ dễ thấy hơn. Sau khi trị, chỗ da chỉ còn thâm phẳng, không bờ gồ, không ngứa thì thường là vết thâm chứ không phải nấm còn sót.

Hắc lào ở thân mình, mông, nách

Hay gặp ở eo, đúng đường cạp quần, ở lưng, mông, hông và vùng nách xuống mạn sườn như ảnh trên. Đây là dạng giống “đồng tiền” nhất, bờ rõ, dễ nhận.

Nấm bẹn, nấm da đùi (hắc lào ở háng)

Nấm bẹn là hắc lào ở vùng háng, hay gặp ở nam giới trẻ nhưng nữ vẫn bị. Ở nữ, đỏ ngứa ngay vùng kín kèm khí hư bất thường thì hay do nấm men hoặc viêm âm đạo khác, cần khám, đừng bôi cồn trị lác vào đó. Mảng đỏ nâu của nấm bẹn bắt đầu ở nếp bẹn, lan xuống đùi trong, có khi ra mông. Da ở đây ẩm và cọ xát nên vảy ít, đi lại rát, có mùi khi ra mồ hôi.

Một dấu hiệu bác sĩ hay dựa vào: nấm sợi ở bẹn thường chừa bìu và dương vật. Mảng đỏ lan vào cả bìu thì hay nghĩ tới nấm Candida, một loại nấm men khác với loại gây lang ben.

Nấm kẽ chân, nấm bàn chân và bàn tay

Nấm kẽ chân làm kẽ ngón 4 và 5 trắng bợt, nứt, ngứa, có mùi. Có kiểu làm cả lòng bàn chân khô dày, bong vảy trắng mịn, lan kín gót và vòng lên hai mép bàn chân. Nấm bàn tay thường chỉ ở một tay, là tay hay gãi hay cạy chân, trong khi cả hai bàn chân đều có nấm.

Cần biết thêm: “nước ăn chân” ở người lội nước nhiều không phải lúc nào cũng do nấm. Nó còn có thể do da ngâm nước lâu, do vi khuẩn, nấm men hay kích ứng, nên cần khám để trị cho đúng.

Hắc lào ở mặt (nấm da mặt)

Nấm ở mặt thường có bờ mờ hơn ở thân, hay nặng lên khi ra nắng, nên dễ bị tưởng là dị ứng mỹ phẩm hay bệnh da khác. Đây cũng là chỗ hay bị bôi nhầm kem có corticoid nhất. Mảng đỏ ở mặt mà kèm đau khớp, mệt mỏi thì cần khám sớm để loại trừ bệnh toàn thân.

Lác đồng tiền và nấm da đầu ở trẻ em

Trẻ hay bị lác ở mặt, cổ, cánh tay, thường do ôm chó con, mèo con hay chơi với bạn có nấm. Mảng trên da vẫn trị bằng kem kháng nấm, nhưng với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, hãy để bác sĩ chọn thuốc, đừng lấy tuýp kem của người lớn, càng không dùng kem 3 tác dụng.

Nấm da đầu thì khác. Trẻ có mảng rụng tóc tròn, có vảy, tóc gãy sát da thành những chấm đen, có khi nổi hạch sau tai. Có trẻ bị một khối sưng mềm, rỉ mủ trên da đầu. Đừng rạch hay nặn, vì khối này thường là phản ứng viêm với nấm chứ không phải nhọt.

Thuốc bôi đơn thuần không đủ vì không thấm vào trong sợi tóc, nên nấm da đầu cần thuốc uống do bác sĩ kê, kèm dầu gội kháng nấm. Để lâu, ổ sưng mủ có thể để sẹo và rụng tóc vĩnh viễn. Người lớn trong nhà có thể mang nấm ở da đầu mà không có dấu hiệu gì. Đừng cạo trọc hay đắp lá cho trẻ.

Mảng tròn ngứa chưa chắc là hắc lào: phân biệt với lang ben, chàm, vảy nến

Không phải mảng đỏ hình tròn nào cũng là hắc lào, và bôi thuốc nấm cho một bệnh không phải nấm thì vừa mất thời gian vừa không đỡ. Bảng dưới là những điểm khác dễ thấy nhất:

Lang ben do một loại nấm men vốn sống sẵn trên da, gần như không lây từ người sang người. Gãi nhẹ thì đốm bong phấn, và đốm trắng có thể còn vài tháng sau khi nấm đã hết. Loại nấm men này còn gây những nốt nhỏ đều nhau, ngứa ở lưng, ngực, tức viêm nang lông do nấm men, một bệnh khác hẳn hắc lào dù cùng mang chữ nấm. Còn mảng chàm tròn như đồng xu, rỉ dịch, hai bên chân tay giống nhau là một dạng chàm, hay gặp ở người da khô hoặc có viêm da cơ địa, và bôi thuốc nấm không đỡ.

Ở nách và bẹn: thêm vài bệnh trông rất giống

Vì các bệnh này trông na ná nhau, khi mảng nằm ở nếp nách, nếp bẹn, dưới vú, bác sĩ hay cần soi nấm, còn tự đoán bệnh rồi mua thuốc ở vùng này thì rất dễ trật.

Còn một bệnh hiếm nhưng không nên bỏ sót: mảng da nhạt màu hoặc hơi đỏ, khô, gần như không ngứa, chạm nhẹ bằng đầu bông gòn thấy kém cảm giác hơn da bên cạnh. Đó có thể là bệnh phong. Bệnh này hiện có thuốc chữa và không đáng sợ như tiếng đồn, nhưng cần bác sĩ khám chứ không phải bôi thuốc nấm.

Nguyên nhân hắc lào: nấm lây từ đâu, ai dễ bị

Nấm da lây qua năm đường chính, cộng thêm vài yếu tố giúp nấm dễ bám. Bị hắc lào không phải do ở dơ: người sạch sẽ vẫn bị nếu da ẩm lâu và gặp nguồn nấm.

Ninh Hòa nóng ẩm gần như quanh năm, mà nấm ưa nhất là da ẩm lâu. Bệnh hay gặp ở những người quần áo ướt cả buổi. Diêm dân phơi lưng ngoài đồng muối, mồ hôi thấm đẫm lưng quần. Ngư dân đi biển nhiều ngày, thiếu nước ngọt để tắm, mặc lại bộ đồ còn ẩm mặn, ngủ chung khoang, dùng chung khăn. Thợ hồ làm giữa nắng, nách và hông ướt mồ hôi từ sáng tới chiều.

Vài việc nhỏ giúp nhiều. Thay bộ đồ khô ngay sau buổi làm, tắm lại bằng nước ngọt sau khi xuống biển. Đi biển dài ngày thì mang đủ đồ lót khô, còn găng tay, ủng lao động thì phơi thật khô rồi mới dùng lại.

Bẫy lớn nhất khi trị hắc lào: kem 3 tác dụng và kem có corticoid

Bôi kem trị ngứa có corticoid lên chỗ nấm là một trong những lý do hay gặp khiến một mảng hắc lào nhỏ thành nhiều mảng lớn, và khiến việc trị kéo dài từ vài tuần thành nhiều tháng.

Những tuýp kem “3 tác dụng”, tức trị nấm, trị ngứa và kháng khuẩn gộp trong một tuýp, gần như đều có corticoid. Kem trộn, thuốc lác gia truyền hay kem bán trên mạng hứa hết lác sau vài ngày cũng thường có, nhiều khi là loại mạnh. Corticoid dập phản ứng viêm, nên chỉ 1 đến 2 ngày là bớt ngứa, bớt đỏ, người bôi tin là đúng thuốc. Nhưng chính phản ứng viêm đó là cách da chống nấm, bị dập đi thì nấm sinh sôi tự do bên dưới.

Kết quả là mảng nấm lan rộng hơn, mất bờ gồ, mất hình tròn, có khi nổi nhiều mụn mủ, nấm còn chui xuống chân lông. Bác sĩ gọi đây là nấm bị che lấp, vì nó không còn giống hắc lào để nhận ra. Vừa ngưng kem là ngứa bùng lên dữ dội, người bệnh lại bôi tiếp, thành một vòng lặp nhiều tháng. Kem 3 tác dụng còn lẫn cả thuốc kháng nấm, nên soi nấm trong lúc đang bôi, hay lúc đang tự bôi thuốc nấm, có thể ra âm tính giả dù nấm vẫn còn.

Dùng kem phối hợp hay thuốc nấm tự mua dài ngày, lúc dùng lúc ngưng, không đủ đợt còn tạo điều kiện cho nấm lờn thuốc, và ở Việt Nam đã gặp những ca như vậy. Gặp loại nấm này thì thuốc thông thường chậm ăn thua, bác sĩ phải theo dõi sát và có khi phải đổi thuốc.

Cách trị hắc lào, nấm da: bôi thuốc gì, khi nào cần thuốc uống

Hắc lào, lác mới có vài mảng thường chỉ cần bôi kem kháng nấm, thuộc nhóm allylamine hoặc nhóm azole, theo chỉ định của bác sĩ. Đó không phải kem trị ngứa hay kem 3 tác dụng. Điều quyết định là bôi đúng cách và đủ ngày, không phải tuýp đắt hay rẻ.

Bôi thuốc nấm thế nào cho đúng

1. Rửa sạch, lau thật khô chỗ bị rồi mới bôi.
2. Bôi phủ cả mảng và lan ra ngoài bờ khoảng 2 cm, vì nấm đã đi trước chỗ mắt thấy đỏ.
3. Bôi 1 đến 2 lần mỗi ngày tùy loại thuốc, theo đúng dặn của bác sĩ.
4. Bôi tiếp 1 đến 2 tuần sau khi da trông đã sạch, dù đã hết ngứa từ lâu.
5. Rửa tay sau khi bôi.

Ngứa nhiều về đêm thì bác sĩ có thể cho thuốc chống ngứa dạng uống. Có loại gây buồn ngủ, nên hỏi kỹ trước khi uống nếu bạn phải lái xe, đi biển hay làm việc trên cao.

Khi nào cần thuốc trị hắc lào dạng uống

Thuốc kháng nấm uống cần khi thuốc bôi không tới được chỗ nấm nằm, hoặc diện nấm quá rộng để bôi cho đủ:

• Nấm lan rộng hoặc ở nhiều chỗ cùng lúc.
• Nấm ở da đầu, vùng râu, hoặc có nấm móng đi kèm.
• Nấm đã vào chân lông, hay gặp sau khi bôi corticoid hoặc cạo lông.
• Lòng bàn chân, bàn tay dày sừng.
• Đã bôi đúng cách mà không đỡ, hoặc nghi nấm lờn thuốc.
• Người suy giảm miễn dịch.

Nhiều người sợ thuốc nấm uống làm hư gan. Với đợt thuốc vài tuần như khi trị nấm da, tổn thương gan nặng rất ít gặp, nhưng vẫn cần bác sĩ theo dõi. Bác sĩ sẽ hỏi về bệnh gan, chuyện rượu bia và mọi thuốc bạn đang dùng, khi cần thì cho thử men gan. Phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú thường được cân nhắc cách khác.

Soi nấm, xét nghiệm nấm da: khi nào cần

Nhìn bằng mắt nhiều khi đủ để nghĩ tới nấm. Nhưng mảng không điển hình, nằm ở nếp gấp, đã bôi đủ thứ kem hay trị mãi không đỡ thì cần soi để thấy tận mắt sợi nấm. Mẫu được lấy bằng cách cạo nhẹ ít vảy ở bờ mảng, gần như không đau và chỉ mất vài phút. Bác sĩ sẽ cho biết soi được ngay tại đây hay cần gửi mẫu đi.

Điều trị nấm da chủ yếu là thuốc, không có liệu trình theo buổi. Bác sĩ thường hẹn tái khám sau khoảng 2 đến 4 tuần, nấm lan rộng thì tái khám thêm vài lần cho tới khi sạch. Bạn có thể xem trước dịch vụ điều trị nấm da của phòng khám.

Hắc lào bôi thuốc bao lâu thì khỏi

Hắc lào ở thân, ở bẹn thường sạch sau 2 đến 4 tuần bôi thuốc kháng nấm đúng cách, rồi vẫn phải bôi thêm 1 đến 2 tuần. Ngứa giảm sớm hơn, thường sau vài ngày đến khoảng 1 tuần. Hết ngứa và da trông sạch chưa có nghĩa là hết nấm. Bôi đúng 2 tuần mà không đỡ thì nên đi khám.

Kết quả trông đợi được, nói cho đúng mức:

• Phần lớn nấm thân, nấm bẹn sạch với thuốc bôi đúng cách. Nhưng bị lại khá thường gặp nếu nguồn nấm vẫn còn quanh bạn.
• Nấm đã bị corticoid che lấp hoặc lan rộng cần vài tuần đến vài tháng, và rạn da do kem có thể còn lại.
• Vết thâm nhạt chậm hơn nấm, và không cần bôi thuốc nấm lên đó.

Vì sao hắc lào tái đi tái lại và cách phòng ngừa

Hắc lào quay lại thường vì một trong hai chuyện: nấm chưa bị diệt hết, hoặc nguồn nấm vẫn còn quanh bạn. Những lý do hay gặp:

• Ngưng thuốc khi vừa hết ngứa. Hết ngứa là nấm yếu đi, chưa phải chết hết.
• Chỉ chấm thuốc đúng chỗ đỏ, bỏ qua vùng da quanh bờ, nơi nấm đang lan tới.
• Không trị nấm chân và móng đi kèm. Nấm ở kẽ chân để lâu hay lan vào móng thành nấm móng, và móng bệnh lại là kho nấm lây ngược ra bẹn, ra thân mình, nên trị da mà bỏ móng thì dễ bị lại.
• Người trong nhà hay chó mèo còn nấm, ngủ chung, ôm ấp là lây qua lại.
• Khăn, đồ lót, ga gối, giày dép còn mang nấm. Mùa mưa ở Ninh Hòa, khoảng tháng 9 đến tháng 12, đồ phơi mãi không khô hẳn nên càng dễ giữ nấm.
• Mặc đồ ướt lâu, đồ bó, ra mồ hôi mà không thay.
• Vẫn bôi kem có corticoid, hoặc nấm thuộc loại lờn thuốc.

Trị hắc lào tại nhà: những mẹo nên bỏ

Phần lớn những cách dưới đây được truyền nhau vì rẻ, có sẵn và đỡ ngứa ngay. Chúng đều có một logic nghe rất hợp lý, nhất là ý “càng rát thì nấm càng chết”. Vấn đề là cảm giác rát đến từ da đang bị tổn thương, không phải từ nấm đang chết.

Cái giá lớn nhất thường không phải là bỏng, mà là thời gian: mỗi tháng thử mẹo thì nấm lan thêm, vết thâm đậm thêm.

Khi nào nên đi khám hắc lào, nấm da

Nhiều người chần chừ vì chỗ bị nằm ở bẹn, mông, dưới ngực, sợ bị nghĩ là ở dơ hay mắc bệnh lây qua đường tình dục. Bác sĩ da liễu xem những vùng này mỗi ngày, bạn không cần ngại.

Ở buổi khám, bác sĩ chuyên khoa da liễu xem mảng da, xem luôn kẽ chân và móng. Bác sĩ hỏi các thuốc bạn đã bôi, công việc, người nhà và thú nuôi, rồi mới nói có phải nấm không, trị thế nào và mất bao lâu. Phí khám và tư vấn là 50.000đ, tiền thuốc tùy tình trạng và bác sĩ báo rõ trước khi bạn quyết định. Đừng tự ngưng thuốc bác sĩ đã kê trước khi hỏi.

Mang theo khi đi khám

• Các tuýp thuốc đã bôi, kể cả vỏ hộp
• Ảnh lúc mới bị
• Thuốc đang uống hằng ngày
• Kết quả đường huyết, nếu có

Câu hỏi thường gặp về hắc lào, nấm da

Hắc lào có lây không?

Có, hắc lào lây khá dễ: qua da chạm da, qua khăn, quần áo, đồ lót, chiếu gối dùng chung, và từ chó mèo, trâu bò có nấm. Vợ chồng, con nhỏ ngủ chung có thể lây cho nhau, nên người trong nhà có mảng tương tự cần khám cùng lúc. Bệnh không cần cách ly, bạn vẫn đi làm, đi học bình thường khi đang điều trị.

Hắc lào có tự hết không?

Hắc lào thường không tự hết. Để yên thì nấm hay lan dần ra, sang chỗ khác và sang người trong nhà, dù có lúc ngứa dịu đi làm bạn tưởng đã đỡ. Bôi thuốc kháng nấm đúng cách và đủ ngày thì phần lớn các mảng sạch trong vài tuần.

Hắc lào có nguy hiểm không?

Hắc lào thường không nguy hiểm tính mạng, nhưng không nên để lâu. Gãi nhiều làm trầy da, dễ nhiễm trùng, nổi mủ và để lại thâm kéo dài. Nấm còn lan sang chỗ khác, sang người trong nhà. Kẽ chân nứt vì nấm có thể thành cửa cho vi khuẩn vào, gây sưng đỏ cẳng chân, nhất là ở người tiểu đường.

Hắc lào và lác đồng tiền có giống nhau không?

Có, đó là cùng một bệnh nhiễm nấm sợi ở da, chỉ khác tên theo vùng miền. Người miền Bắc gọi hắc lào, người miền Trung, miền Nam gọi lác hay lác đồng tiền vì mảng tròn như đồng xu. Nấm bẹn cũng chính là hắc lào mọc ở vùng háng. Lang ben thì khác, do nấm men gây ra, là đốm trắng hoặc nâu vảy mịn và ít ngứa.

Nấm bẹn có lây không, có lây khi quan hệ không?

Có lây, nhưng nấm bẹn không phải bệnh lây qua đường tình dục. Nó là hắc lào ở vùng háng, chủ yếu do mồ hôi, đồ bó và nấm từ bàn chân lan lên. Nấm vẫn lây khi da chạm da, kể cả lúc gần gũi, và qua khăn, đồ lót, chiếu mùng dùng chung, nên vợ chồng cùng có mảng ngứa thì nên khám và trị cùng lúc. Ngứa bẹn cũng không phải lúc nào cũng là nấm, bác sĩ sẽ giúp phân biệt.

Hắc lào có ăn vào máu không?

Hắc lào không ăn vào máu. Nấm da sống ở lớp sừng ngoài cùng của da, ở người khỏe không đi vào máu hay nội tạng. Hắc lào “lâu năm” thường là do trị chưa đủ ngày, bôi kem có corticoid, hoặc bị lây lại từ nấm kẽ chân, nấm móng, người nhà hay thú nuôi. Ít khi nấm đi sâu vào chân lông, nhưng như vậy vẫn không phải là nấm trong máu.

Hắc lào có để lại sẹo hay thâm không?

Hắc lào thường không để lại sẹo, nhưng hay để lại thâm, nhất là trên da người Việt. Vết thâm do viêm, do gãi và do bôi thuốc rát sẽ nhạt dần trong vài tuần đến vài tháng, có khi lâu hơn. Vết thâm phẳng, không ngứa, không còn bờ gồ thì thường không phải nấm còn sót, nên không cần bôi thuốc nấm tiếp. Chống nắng và đừng chà xát giúp thâm mờ nhanh hơn.

Hắc lào kiêng gì, kiêng ăn gì?

Không cần kiêng món ăn nào, vì nấm da không đến từ đồ ăn. Kiêng hải sản, thịt gà, thịt bò hay đồ nếp không làm nấm hết nhanh hơn, chỉ làm bữa ăn thiếu chất. Thứ cần kiêng là kem lạ không rõ thành phần, mặc đồ ẩm lâu, dùng chung khăn và đồ lót, gãi chỗ nấm rồi sờ chỗ khác. Nên bớt rượu bia và đồ cay nóng vì chúng làm đổ mồ hôi, ngứa hơn, và đừng uống rượu khi đang dùng thuốc nấm uống. Tắm mỗi ngày vẫn nên, miễn lau thật khô các nếp da.

Khám hắc lào, nấm da ở Ninh Hòa ở đâu?

Phòng khám Da liễu Thẩm mỹ Happy Life ở 12 Nguyễn Huệ, phường Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa, mở cửa từ 9h đến 19h tất cả các ngày, phí khám và tư vấn 50.000đ. Gọi 0922.756.768 để hỏi trước, nhất là khi bạn đang bôi kem hay uống thuốc nấm. Nên mang theo các tuýp thuốc đã bôi và ảnh lúc mới bị.