Mụn trứng cá: khi nào tự chăm được, khi nào phải gặp bác sĩ

Mụn hình thành thế nào

Mỗi lỗ chân lông trên mặt bạn là một nang lông, và gắn với nó là một tuyến bã nhờn. Mụn xuất hiện khi bốn thứ xảy ra cùng lúc trong cái nang nhỏ đó.

1. Tuyến bã tiết nhiều dầu hơn bình thường. Nội tiết là yếu tố chi phối chính, nên tuổi dậy thì và những giai đoạn thay đổi nội tiết là lúc mụn hay bùng.
2. Tế bào chết không bong ra đúng cách mà dính lại, bịt miệng nang lông.
3. Nang bị bít tạo môi trường yếm khí, thuận lợi cho vi khuẩn thường trú trên da sinh sôi mạnh hơn.
4. Cơ thể phản ứng viêm. Đây là bước biến một cái nhân mụn im lìm thành nốt sưng đỏ và đau.

Hiểu bốn bước này giải thích được nhiều thứ. Nó cho thấy vì sao chỉ rửa mặt sạch không đủ để hết mụn, vì rửa mặt không chạm được vào ba bước còn lại. Và nó cho thấy vì sao mụn là chuyện xảy ra bên trong nang lông chứ không phải bẩn ở ngoài mặt da.

Các loại mụn và ý nghĩa của chúng

Mụn không viêm

Gồm mụn đầu đen và mụn đầu trắng. Đây là nhân mụn thuần túy, chưa có phản ứng viêm. Nhóm này ít khi để lại sẹo nếu được xử lý đúng cách, và thường đáp ứng tốt với chăm sóc phù hợp. Còn những nốt nhỏ dẹt, màu da ở trán, thái dương mà nặn không ra nhân thì có thể là mụn cóc phẳng, loại nốt do virus mà càng nặn càng lan.

Mụn viêm

Sẩn đỏ và mụn mủ. Đã có viêm, sờ vào thấy đau. Nhóm này có thể để lại vết thâm kéo dài, và nếu viêm sâu thì bắt đầu có nguy cơ sẹo. Còn ở lưng, ngực mà nổi rất nhiều nốt nhỏ đều nhau, ngứa, không có nhân mụn và bôi thuốc trị mụn mãi không đỡ thì có thể là viêm nang lông do nấm men, loại cần thuốc khác hẳn.

Mụn nang và mụn nốt

Những khối sưng to, nằm sâu, đau nhiều, đôi khi không thấy đầu mụn. Đây là mức nặng. Nhóm này gần như chắc chắn để lại sẹo rỗ nếu không được điều trị đúng và sớm. Đây cũng là nhóm mà việc tự xử lý ở nhà gây hại nhiều nhất. Còn nếu chỉ có một cục sưng nóng, đau nhói mọc riêng lẻ rồi lên một đầu mủ sau vài ngày, nhất là ở mông, nách, đùi, thì nhiều khả năng đó là mụn nhọt, một bệnh nhiễm khuẩn khác hẳn.

Ranh giới: khi nào cần bác sĩ

Bạn có thể tự chăm sóc khi mụn ít, chủ yếu là đầu đen đầu trắng, không đau, không lan rộng, và da không có dấu hiệu kích ứng.

Nên đi khám khi có bất kỳ điều nào dưới đây.

Điều đáng nói nhất trong danh sách trên là mục thứ hai. Sẹo rỗ khó và tốn kém hơn trị mụn rất nhiều. Thời điểm đúng để can thiệp là trước khi sẹo hình thành, không phải sau.

Bác sĩ làm gì khác với tự chăm sóc

Việc đầu tiên không phải là kê thuốc, mà là xác định bạn thuộc loại mụn nào, mức độ ra sao, và có nguyên nhân nền nào không. Từ đó mới có phác đồ.

• Thuốc bôi theo toa. Các nhóm hoạt chất tác động vào từng bước trong cơ chế sinh mụn, chọn theo loại mụn của bạn.
• Thuốc uống khi cần. Dùng cho mụn viêm mức độ vừa trở lên, có thời hạn và có theo dõi, không phải muốn uống là uống.
• Lấy nhân mụn chuẩn vô khuẩn. Làm đúng kỹ thuật, đúng loại nhân mụn được phép lấy, trong điều kiện vô khuẩn. Khác hoàn toàn với nặn mụn.
• Xử lý vết thâm và phòng sẹo song song, thay vì đợi hết mụn mới tính.
• Điều chỉnh quy trình chăm sóc tại nhà. Rất nhiều trường hợp mụn dai dẳng chỉ vì đang dùng sai sản phẩm.

Những sai lầm khiến mụn nặng thêm

• Tự nặn mụn. Đẩy ổ viêm xuống sâu hơn, làm tổn thương rộng ra và tăng nguy cơ sẹo rỗ. Với mụn nang thì đặc biệt nguy hiểm.
• Rửa mặt quá nhiều hoặc dùng sữa rửa mặt quá mạnh. Da mất hàng rào bảo vệ, khô, rồi tiết dầu bù nhiều hơn.
• Dùng kem trộn. Mụn lặn rất nhanh vì có corticoid, rồi bùng lại nặng hơn kèm da nhiễm corticoid.
• Tự mua kháng sinh uống. Dùng sai liều và sai thời gian tạo ra vi khuẩn kháng thuốc, làm những đợt điều trị sau khó hơn.
• Bỏ chống nắng vì sợ bí da. Nắng làm vết thâm sau mụn đậm và lâu mờ hơn nhiều.
• Đổi sản phẩm liên tục. Hầu hết hoạt chất trị mụn cần nhiều tuần mới thấy tác dụng rõ. Vì vậy muốn da ổn kịp một dịp quan trọng thì nên đi khám trước đó 2 đến 3 tháng, như lịch trong bài chăm sóc da đón Tết nên bắt đầu từ bao giờ.
• Bỏ ngang khi vừa đỡ. Mụn quay lại là chuyện gần như chắc chắn nếu dừng quá sớm.